Azərbaycan sığorta bazarı 2025-ci ili həcmlərin artımı ilə başa vursa da, statistik göstəricilər sektor üçün daha mürəkkəb və riskli bir mənzərəni ortaya qoyur. Rəqəmlər göstərir ki, bazar genişlənir, lakin sığorta ödənişlərinin artım tempi haqların artımını əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir ki, bu da şirkətlər üçün gələcək dövrdə maliyyə dayanıqlılığı baxımından ciddi siqnaldır.
2024-cü ildə sığorta bazarı üzrə ümumi haqlar 1 milyard 353,2 milyon manat təşkil etdiyi halda, 2025-ci ildə bu göstərici 1 milyard 504,7 milyon manata yüksəlib. Beləliklə, bazar bir il ərzində 151,5 milyon manat və ya 11,2% artım nümayiş etdirib. Lakin eyni dövrdə sığorta ödənişləri daha sürətlə artaraq 752,7 milyon manatdan 920,4 milyon manata çatıb. Ödənişlərdə qeydə alınan 167,7 milyon manatlıq və ya 22,3 %-lik artım risklərin reallaşma intensivliyinin kəskin yüksəldiyini göstərir.
Bazarın əsas hərəkətverici qüvvəsi olan könüllü sığortalar üzrə dinamika da bu tendensiyanı təsdiqləyir. Könüllü sığorta növləri üzrə yığılan haqlar 2024-cü ildə 1 milyard 11,3 milyon manat olduğu halda, 2025-ci ildə 1 milyard 138,9 milyon manata yüksəlib. Bu seqmentdə artım 12,6% təşkil edib. Eyni zamanda, könüllü sığortalar üzrə ödənişlər 613,0 milyon manatdan 773,8 milyon manata yüksələrək 26,2% artıb. Bu, könüllü sığorta bazarında risk yükünün xüsusilə gücləndiyini açıq şəkildə göstərir.
Könüllü həyat sığortası 2025-ci ildə bazarın ən sürətlə böyüyən sahələrindən biri olub. Həyat sığortası üzrə haqlar bir il ərzində 643,8 milyon manatdan 751,5 milyon manata yüksələrək 16,7% artıb. Daha çox diqqəti cəlb edən məqam isə ödənişlərdəki kəskin sıçrayışdır. Həyat sığortası üzrə ödənişlər 477,5 milyon manatdan 637,0 milyon manata çatıb ki, bu da 33,4%-lik artım deməkdir. Xüsusilə həyatın yaşam sığortası üzrə ödənişlərin 33% artması, sağlamaz xəstəliklərdən sığorta üzrə ödənişlərin isə 2 dəfədən çox yüksəlməsi bu sahədə risklərin reallaşmasının sürətləndiyini göstərir. Eyni zamanda, əmək qabiliyyətinin sığortası üzrə ödənişlərin bir il ərzində 2 dəfədən çox artması sosial risklərin maliyyə sisteminə təsirinin gücləndiyini ortaya qoyur.
Qeyri-həyat könüllü sığortalar üzrə vəziyyət daha balanslı görünür. Bu seqmentdə haqlar 367,5 milyon manatdan 387,4 milyon manata yüksələrək cəmi 5,4% artıb. Ödənişlər isə demək olar ki, dəyişməyərək 135,5 milyon manatdan 136,8 milyon manata yüksəlib. Bununla belə, alt sahələr üzrə fərqli mənzərə formalaşıb. Tibbi sığortada haqlar artsa da, ödənişlərin azalması diqqəti cəlb edir. Avtonəqliyyat vasitələrinin sığortasında isə əksinə, həm haqlar, həm də ödənişlər yüksək artım nümayiş etdirib və ödənişlər 39% yüksəlib. Kənd təsərrüfatı heyvanlarının sığortasında haqların iki dəfədən çox artmasına baxmayaraq, ödənişlərin 58% azalması risklərin hələlik reallaşmadığını göstərir. Yüklərin sığortasında isə ödənişlərin 70 faizdən çox azalması bu sahədə aktivliyin zəiflədiyini göstərən əsas göstəricilərdən biridir.
Mülki məsuliyyət sığortası üzrə maraqlı, lakin ziddiyyətli dinamika müşahidə olunur. Bu sahədə haqlar 20,3 faiz artsa da, ödənişlər 63,7% azalıb. Bu, bir tərəfdən risklərin yığılmasını, digər tərəfdən isə faktiki zərər hallarının azalmasını göstərir və gələcək dövrlərdə potensial risklərin artacağına işarə edir.
İcbari sığortalar üzrə göstəricilər isə daha stabil və mülayim artım nümayiş etdirir. İcbari sığortalar üzrə haqlar 341,9 milyon manatdan 365,8 milyon manata yüksələrək 7% artıb. Ödənişlər isə 139,7 milyon manatdan 146,6 milyon manata çataraq 4,9% artım göstərib. Avtonəqliyyat vasitələri sahiblərinin icbari sığortasında həm haqlar, həm də ödənişlər artıb. Daşınmaz əmlakın icbari sığortasında isə həm haqların, həm də ödənişlərin azalması bazarda aktivliyin zəiflədiyini göstərir. Sərnişinlərin icbari fərdi qəza sığortasında isə ikirəqəmli artım müşahidə olunub.
Ümumilikdə, 2025-ci ilin nəticələri Azərbaycan sığorta bazarında kəmiyyət artımının davam etdiyini, lakin keyfiyyət baxımından risklərin daha sürətlə böyüdüyünü ortaya qoyur. Ödənişlərin haqlardan daha sürətli artması sığorta şirkətləri üçün tarif siyasətinə, risk qiymətləndirməsinə və ehtiyatların formalaşdırılmasına yenidən baxılmasını zəruri edir. Əks halda, növbəti illərdə sektorun rentabelliyi və maliyyə dayanıqlılığı üzərində təzyiqlərin artması qaçılmaz ola bilər.
Müəllif:Aynur Qəniyeva