AzFina və Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının (ABA) maliyyə təşkilatlarına gündəlik pul köçürmələrini 5 əməliyyat, aylıq isə 20 000 manat ilə məhdudlaşdırmağı tövsiyə edən son təşəbbüsü ilə bazar iştirakçıları və ekspertlər arasında narahatlıq yaradıb. Əsas səbəb isə, hər iki qurumun regulyator səlahiyyətin olmaması, onların açıqlamaları hüquqi baxımdan məcburi deyil. Bundan əlavə, bu cür koordinasiyalı çağırışlar rəqabət mühitinə də təsir edə və Antiinhisar Xidmətinin diqqətini cəlb edə bilər.
Təşkilatların statusu: tövsiyə xarakterli, məcburi olmayan qərarlar
AzFina – fintex şirkətlərinin, ABA isə bankların maraqlarını təmsil edən özəl assosiasiyalardır. Onların funksiyası:
sektor daxilində dialoq,
təcrübə mübadiləsi,
tövsiyə xarakterli sənədlər hazırlamaqdır.
Lakin bu qurumların normativ akt qəbul etmək, bank əməliyyatlarına məcburi limit qoymaq, yaxud regulyator siyasətini formalaşdırmaq kimi səlahiyyətləri yoxdur.
Beynəlxalq təcrübədə də assosiasiyalar yalnız konsultativ rol oynayır. Məcburi qaydalar isə yalnız mərkəzi banklar və dövlət tənzimləyiciləri tərəfindən müəyyən edilir. Azərbaycanda bu səlahiyyət Mərkəzi Banka məxsusdur. O, ödəniş sistemlərini, AML/KYC tələblərini və əməliyyat limitlərini müəyyən edən yeganə regulyatordur.
Bazar üçün risklər: hüquqi qeyri-müəyyənlik və rəqabətə təsir
Təklif olunan limitlər – gündə 5 əməliyyat və ayda 20 000 manat qanunvericilikdə əksini tapmır və Mərkəzi Bank tərəfindən təsdiqlənməyib. Bu isə bir neçə risk yaradır:
Hüquqi qeyri-müəyyənlik: banklar tövsiyə xarakterli açıqlamalara əməl etməyə məcbur deyil.
İstehlakçı hüquqlarının məhdudlaşması: limitlər həm fiziki şəxslərin, həm də onlayn satışla məşğul olan kiçik sahibkarların fəaliyyətinə təsir edə bilər.
Rəqabət riskləri: bütün banklara vahid limit tətbiq etmək çağırışı koordinasiyalı davranış kimi qiymətləndirilə bilər və bu, bazar rəqabətini azalda bilər.
Məhz bu səbəbdən təşəbbüs Antimonopoliya Xidmətinin diqqət mərkəzinə düşə bilər, çünki bu qurum bazarda rəqabətin qorunmasına cavabdehdir və istənilən koordinasiyalı qərarı qiymətləndirmək səlahiyyətinə malikdir.
Beynəlxalq kontekst: tövsiyə ilə müdaxilə arasındakı sərhəd
İnkişaf etmiş maliyyə sistemlərində assosiasiyalar:
standartlar hazırlaya bilər,
sektor üçün metodoloji tövsiyələr verə bilər,
amma bankların tariflərinə, limitlərinə və əməliyyat şərtlərinə birbaşa müdaxilə edə bilməzlər.
Regulyatorun iştirakı olmadan vahid limitlərin tətbiqi bir çox ölkələrdə kartel davranışı kimi qiymətləndirilə bilər. Bu, həm hüquqi, həm də reputasiya baxımından risklidir.
Bankların mövqeyi: qanuna əsaslanmaq, tövsiyəyə yox
Azərbaycan bankları aşağıdakı öhdəliklərə malikdir:
milli qanunvericilik,
Mərkəzi Bankın normativləri,
beynəlxalq AML/KYC standartları,
daxili risk siyasətləri.
Assosiasiyaların tövsiyələri bu siyahıya daxil deyil. Buna görə banklar:
limitləri tətbiq etməyə bilər,
limitləri öz risk modelinə uyğun dəyişə bilər,
limitləri yalnız müəyyən müştəri qruplarına şamil edə bilər.
AzFina və ABA-nın açıqladığı limitlər regulyator qərarı deyil, banklar üçün məcburi öhdəlik yaratmır və yalnız tövsiyə xarakteri daşıyır.
Onların vahid limit tətbiqini təşviq etməsi isə rəqabət mühitinə təsir edə və Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin qiymətləndirməsinə səbəb ola bilər.
Müəllif: Sədrəddin Ağcayev