2026-cı ilin yanvar–avqust aylarında Bakı Fond Birjasında ümumi ticarət dövriyyəsi 28,429 milyard manat təşkil etmiş, 2025-ci ilin eyni dövründə isə bu göstərici 43,618 milyard manat olmuşdur. Beləliklə, ümumi ticarət dövriyyəsi 15,188 milyard manat və ya 34,82% azalmışdır. Eyni zamanda, 2026-cı ildə əqdlərin ümumi sayı 45 252 olduğu halda, 2025-ci ildə 19 829 olmuşdur. Bu isə əqdlərin sayının 25 423 ədəd və ya 128,21% artdığını göstərir. Başqa sözlə, 2026-cı ildə bazarda pul ifadəsində dövriyyə azalsa da, həyata keçirilən əməliyyatların sayı əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. GDP Bakı Fond Birjasının təqdim etdiyi hesabatda istinadla xəbər verir ki,əqdlərin orta gündəlik həcmi 2026-cı ildə 182,238 milyon manat, 2025-ci ildə isə 283,231 milyon manat təşkil etmiş və nəticədə 100,993 milyon manat və ya 35,66% azalma qeydə alınmışdır. Əqdlərin orta gündəlik sayı isə 2026-cı ildə 290,08, 2025-ci ildə 129 olmuşdur ki, bu da bazarda daha çox sayda, lakin nisbətən kiçik həcmli əməliyyatların üstünlük təşkil etdiyini göstərir.
2026-cı ildə dövlət qiymətli kağızları üzrə ticarət həcmi 730,542 milyon manat, 2025-ci ildə isə 3,563 milyard manat olmuşdur. Nəticədə bu seqmentdə dövriyyə 2,832 milyard manat və ya 79,49% azalmışdır. Əqdlərin sayı 2026-cı ildə 151, 2025-ci ildə isə 452 olmuş və 301 əqd və ya 66,59% azalma qeydə alınmışdır. Dövlət qiymətli kağızlarının ilkin bazarında ticarət həcmi 2026-cı ildə 200,009 milyon manat, 2025-ci ildə 1,615 milyard manat təşkil etmişdir ki, bu da 1,415 milyard manat və ya 87,62% azalma deməkdir. Təkrar bazarda isə 2026-cı ildə 530,533 milyon manat, 2025-ci ildə 1,948 milyard manatlıq dövriyyə qeydə alınmış və 1,417 milyard manat və ya 72,76% geriləmə baş vermişdir. Bu azalma 2026-cı ildə dövlət qiymətli kağızlarının həm ilkin yerləşdirilməsi, həm də təkrar bazarda dövriyyəsinin əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə xeyli aşağı olduğunu göstərir. Bunun mümkün səbəbləri sırasında dövlətin borclanma və emissiya həcmlərinin dəyişməsi, investorların digər sabit gəlirli alətlərə üstünlük verməsi, faiz dərəcələrinin dinamikası və bazardakı likvidlik şəraiti qeyd oluna bilər.
2026-cı ildə ARMB notları üzrə ticarət həcmi 2,215 milyard manat, 2025-ci ildə isə 1,148 milyard manat təşkil etmişdir. Beləliklə, bu seqmentdə dövriyyə 1,067 milyard manat və ya 92,99% artmışdır. Əqdlərin sayı 2026-cı ildə 300, 2025-ci ildə isə 298 olmuş və cəmi 2 əqd və ya 0,67% artım qeydə alınmışdır. Əqdlərin sayında ciddi dəyişiklik baş vermədiyi halda dövriyyənin təxminən iki dəfə artması bir əqdə düşən orta məbləğin yüksəldiyini göstərir. İlkin bazarda ARMB notları üzrə ticarət həcmi 2026-cı ildə 2,215 milyard manat, 2025-ci ildə isə 1,105 milyard manat olmuşdur. Təkrar bazarda 2026-cı ildə əməliyyat qeydə alınmadığı halda, 2025-ci ildə 43,210 milyon manatlıq dövriyyə olmuşdur. Bu dinamika 2026-cı ildə investorların əsasən ilkin yerləşdirmələrə yönəldiyini, təkrar bazarda isə aktivliyin zəiflədiyini göstərir.
2026-cı ildə korporativ qiymətli kağızlar üzrə ümumi ticarət həcmi 523,186 milyon manat, 2025-ci ildə isə 713,401 milyon manat təşkil etmişdir. Bu isə 190,216 milyon manat və ya 26,66% azalma deməkdir. Bununla yanaşı, əqdlərin sayı 2026-cı ildə 40 835, 2025-ci ildə 14 683 olmuş və 26 152 əqd və ya 178,11% artmışdır. Bu göstəricilər korporativ qiymətli kağızlar bazarında əməliyyatların sayının kəskin artmasına baxmayaraq, bir əqdə düşən orta məbləğin azaldığını göstərir.
Korporativ qiymətli kağızların ilkin bazarında ticarət həcmi 2026-cı ildə 239,481 milyon manat, 2025-ci ildə isə 524,384 milyon manat olmuşdur. Nəticədə ilkin bazar dövriyyəsi 284,903 milyon manat və ya 54,33% azalmışdır. Əqdlərin sayı isə 2026-cı ildə 25 393, 2025-ci ildə 1 778 təşkil etmiş və 23 615 əqd və ya təxminən 1 328,18% artmışdır. Bu kəskin fərq bazarda daha çox sayda kiçik həcmli ilkin əməliyyatların həyata keçirildiyini göstərir.
Səhmlərin ilkin bazarında ticarət həcmi 2026-cı ildə 51,731 milyon manat, 2025-ci ildə isə 2,880 milyon manat təşkil etmişdir. Beləliklə, dövriyyə 48,851 milyon manat və ya təxminən 1 696,23% artmışdır. Əqdlərin sayı 2026-cı ildə 20 192, 2025-ci ildə isə cəmi 7 olmuşdur. Bu, səhmlərin ilkin bazarında investor aktivliyinin olduqca ciddi şəkildə artdığını göstərir. Belə dinamika yeni səhmlərin yerləşdirilməsinin genişlənməsi, daha çox investorun bazara qoşulması və kiçik məbləğli əməliyyatların sayının artması ilə əlaqəli ola bilər.
İstiqrazların ilkin bazarında ticarət həcmi 2026-cı ildə 187,750 milyon manat, 2025-ci ildə isə 521,504 milyon manat təşkil etmişdir. Bu göstərici 333,754 milyon manat və ya 64,00% azalmışdır. Əqdlərin sayı isə 2026-cı ildə 5 201, 2025-ci ildə 1 771 olmuş və 3 430 əqd və ya 193,68% artmışdır. Bu vəziyyət istiqrazların yerləşdirilməsinin ümumi məbləğinin azalmasına baxmayaraq, daha çox sayda və daha kiçik həcmli əməliyyatların həyata keçirildiyini göstərir.
Korporativ qiymətli kağızların təkrar bazarında ticarət həcmi 2026-cı ildə 283,704 milyon manat, 2025-ci ildə isə 189,017 milyon manat olmuşdur. Beləliklə, dövriyyə 94,687 milyon manat və ya 50,09% artmışdır. Əqdlərin sayı 2026-cı ildə 15 442, 2025-ci ildə isə 12 905 olmuş və 2 537 əqd və ya 19,66% yüksəlmişdir. Bu artım korporativ qiymətli kağızların təkrar bazarında likvidliyin və alqı-satqı fəallığının gücləndiyini göstərir.
Səhmlərin təkrar bazarında ticarət həcmi 2026-cı ildə 13,955 milyon manat, 2025-ci ildə isə 10,557 milyon manat təşkil etmiş və 3,398 milyon manat və ya 32,19% artmışdır. İstiqrazların təkrar bazarında isə 2026-cı ildə 269,749 milyon manat, 2025-ci ildə 178,460 milyon manatlıq dövriyyə qeydə alınmışdır. Bu isə 91,289 milyon manat və ya 51,15% artım deməkdir. Hər iki göstərici korporativ qiymətli kağızların təkrar bazarında investor marağının 2026-cı ildə daha yüksək olduğunu göstərir.
2026-cı ildə ipoteka istiqrazları üzrə ticarət həcmi 608,334 milyon manat, 2025-ci ildə isə 835,679 milyon manat təşkil etmişdir. Nəticədə dövriyyə 227,345 milyon manat və ya 27,20% azalmışdır. Əqdlərin sayı isə 2026-cı ildə 29, 2025-ci ildə 24 olmuş və 5 əqd və ya 20,83% artmışdır. İlkin bazarda ipoteka istiqrazlarının həcmi 2026-cı ildə 300 milyon manat, 2025-ci ildə 400,405 milyon manat olmuş və 25,08% azalmışdır. Təkrar bazarda isə 2026-cı ildə 308,334 milyon manat, 2025-ci ildə 435,275 milyon manatlıq ticarət qeydə alınmış və 29,16% azalma baş vermişdir. Əqdlərin sayının artmasına baxmayaraq, dövriyyənin azalması bu seqmentdə də orta əməliyyat məbləğinin kiçildiyini göstərir.
2026-cı ildə REPO əməliyyatlarının ümumi həcmi 24,352 milyard manat, 2025-ci ildə isə 37,358 milyard manat olmuşdur. Beləliklə, REPO bazarında dövriyyə 13,006 milyard manat və ya 34,81% azalmışdır. Əqdlərin sayı 2026-cı ildə 3 937, 2025-ci ildə 4 372 olmuş və 435 əqd və ya 9,95% geriləmişdir. REPO əməliyyatlarının ümumi bazar dövriyyəsində yüksək xüsusi çəkiyə malik olması səbəbindən məhz bu seqmentdə baş verən azalma ümumi ticarət dövriyyəsinin aşağı düşməsinə ən böyük təsiri göstərmişdir.
Dövlət istiqrazları üzrə REPO əməliyyatlarının həcmi 2026-cı ildə 22,342 milyard manat, 2025-ci ildə isə 25,039 milyard manat olmuş və 2,696 milyard manat və ya 10,77% azalmışdır. ARMB notları üzrə REPO əməliyyatlarının həcmi isə 2026-cı ildə 1,003 milyard manat, 2025-ci ildə 464,865 milyon manat təşkil etmiş və 537,746 milyon manat və ya 115,68% artmışdır. Korporativ qiymətli kağızlar üzrə REPO əməliyyatlarının həcmi 2026-cı ildə 989,811 milyon manat, 2025-ci ildə isə 11,854 milyard manat olmuşdur. Burada 10,865 milyard manat və ya 91,65% azalma baş vermişdir. Məhz korporativ qiymətli kağızlarla aparılan iri həcmli REPO əməliyyatlarının kəskin azalması REPO bazarındakı ümumi geriləmənin əsas səbəblərindən biri kimi çıxış etmişdir.
2026-cı ildə ilkin bazarın ümumi həcmi 2,954 milyard manat, 2025-ci ildə isə 3,644 milyard manat təşkil etmişdir. Bununla da ilkin bazarın dövriyyəsi 689,880 milyon manat və ya 18,93% azalmışdır. Əqdlərin sayı isə 2026-cı ildə 25 708, 2025-ci ildə 2 053 olmuş və 23 655 əqd və ya 1 152,22% artmışdır. Bu, ilkin bazarda əməliyyatların sayının çox sürətlə yüksəldiyini, lakin orta əqd məbləğinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığını göstərir.
2026-cı ildə təkrar bazarın ümumi həcmi 1,123 milyard manat, 2025-ci ildə isə 2,615 milyard manat olmuşdur. Nəticədə təkrar bazar dövriyyəsi 1,493 milyard manat və ya 57,08% azalmışdır. Əqdlərin sayı isə 2026-cı ildə 15 607, 2025-ci ildə 13 404 olmuş və 2 203 əqd və ya 16,44% artmışdır. Deməli, təkrar bazarda da ümumi ticarət həcmi azalsa da, əməliyyatların sayı yüksəlmişdir.
Ümumilikdə, 2026-cı ilin yanvar–avqust aylarında Azərbaycan kapital bazarında əsas tendensiya ticarət dövriyyəsinin azalması fonunda əqdlərin sayının əhəmiyyətli dərəcədə artması olmuşdur. 2026-cı ildə ümumi dövriyyənin 28,429 milyard manat, 2025-ci ildə isə 43,618 milyard manat olması bazarın maliyyə həcminin 34,82% kiçildiyini göstərir. Bunun əsas səbəbləri REPO əməliyyatlarının 34,81%, dövlət qiymətli kağızları üzrə dövriyyənin 79,49%, korporativ qiymətli kağızların ümumi dövriyyəsinin 26,66% və ipoteka istiqrazları üzrə dövriyyənin 27,20% azalmasıdır. Bununla yanaşı, 2026-cı ildə əqdlərin sayının 45 252-yə yüksəlməsi, 2025-ci ildə isə 19 829 olması bazar aktivliyinin əməliyyat sayı baxımından əhəmiyyətli dərəcədə genişləndiyini göstərir. Xüsusilə səhmlərin ilkin bazarında, korporativ qiymətli kağızların təkrar bazarında və ARMB notları üzrə əməliyyatlarda müşahidə edilən artım kapital bazarının ayrı-ayrı seqmentlərində canlanmanın mövcud olduğunu göstərir. Buna görə 2026-cı ilin göstəriciləri bazarın zəifləməsindən daha çox, əməliyyat strukturunun dəyişməsi ilə xarakterizə olunur: iri məbləğli əməliyyatların payı azalmış, daha çox sayda və nisbətən kiçik həcmli əqdlərin çəkisi yüksəlmişdir.
Müəllif:Aynur Qəniyeva