Azərbaycan Mərkəzi Bankı 6 may 2026-cı il tarixində növbəti faiz qərarını açıqlayacaq. Mövcud makroiqtisadi şərait, pul bazarındakı dinamika və son açıqlanan məlumatlar göstərir ki, tənzimləyici qurum ehtiyatlı mövqeyini qoruyaraq faiz dəhlizinin parametrlərini dəyişməz saxlamağa daha yaxın görünür.
Hazırda uçot dərəcəsi 6.5%, faiz dəhlizinin aşağı və yuxarı hədləri isə müvafiq olaraq 5.5% və 7.5% təşkil edir. Bu parametrlər fonunda pul bazarında formalaşan faizlər- xüsusilə AZIR göstəricisi – uçot dərəcəsinə yaxın hərəkət edir və son aylarda azalma meyli nümayiş etdirir. Yanvarda 6.70% olan AZIR fevralda 6.54%-ə, martda isə 6.47%-ə enib. Bu dinamika onu göstərir ki, monetar şərait faktiki olaraq müəyyən qədər yumşalıb və əlavə faiz endiriminə kəskin ehtiyac yaranmayıb.
İnflyasiya göstəriciləri də Mərkəzi Bankın qərarına birbaşa təsir edən əsas amillərdən biridir. 2026-cı ilin fevralında 12 aylıq inflyasiya 5.7% səviyyəsində olub və bu, hədəf intervalına (4±2%) uyğundur. Baza inflyasiyanın da oxşar səviyyədə qalması qiymət artımının əsasən xarici mənşəli xərc amilləri ilə formalaşdığını göstərir. Bununla belə, tənzimləyici artıq inflyasiya proqnozunun yuxarı istiqamətdə yenilənməsi ehtimalını istisna etmir. Regionda geosiyasi gərginliyin artması, enerji və logistika xərclərinin yüksəlməsi, eləcə də ticarət tərəfdaşlarında inflyasiya təzyiqlərinin güclənməsi idxal inflyasiyası risklərini artırır. Bu isə faiz endirimi üçün manevr imkanlarını məhdudlaşdırır.
Digər tərəfdən, valyuta bazarında müşahidə olunan proseslər monetar siyasət üçün əlavə kontekst yaradır. 2026-cı ilin əvvəlindən etibarən bazarda xarici valyuta təklifi tələbi üstələyir. Bu tendensiya həm nağd, həm də qeyri-nağd seqmentlərdə özünü göstərir. Aprel ayında Mərkəzi Bank tərəfindən həyata keçirilmiş 1 milyard ABŞ dolları həcmində alışyönlü müdaxilə bazarda təklif artıqlığını açıq şəkildə təsdiqləyir. Nəticədə, ehtiyatların idarə edilməsindən əldə olunan gəlirlər də nəzərə alınmaqla, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları təkcə aprel ayında 1 milyard dollardan çox artıb. Ümumilikdə isə ilin ilk aylarında ehtiyatlar 11.7 milyard dollar səviyyəsinə yüksəlib.
Valyuta bazarındakı bu vəziyyət normal şəraitdə faizlərin azaldılması üçün zəmin yarada bilərdi. Çünki güclü valyuta təklifi və dedollarizasiya meyillərinin davam etməsi (əmanətlərin dollarlaşma səviyyəsinin 27.7%-ə enməsi) milli valyuta üzərində təzyiqin zəif olduğunu göstərir. Lakin mövcud geosiyasi və xarici inflyasiya riskləri fonunda bu amil hələlik həlledici rol oynamır. Əksinə, Mərkəzi Bankın apardığı alışyönlü müdaxilələr göstərir ki, tənzimləyici bazarda tarazlığı qorumağa və ehtiyatları artırmağa üstünlük verir.
Xarici sektor göstəriciləri də müsbət olaraq qalır. 2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında xarici ticarət balansında 1.1 milyard dollar profisit qeydə alınıb və cari əməliyyatlar hesabının həm 2026, həm də 2027-ci illərdə müsbət qalacağı proqnozlaşdırılır. Əsas ixrac məhsulları üzrə qiymətlərin yüksəlməsi bu profisitin daha da artması ehtimalını gücləndirir. Bu isə makroiqtisadi sabitlik üçün əlavə dayaq rolunu oynayır.
Bütün bu amillərin fonunda Mərkəzi Bank üçün əsas dilemma belə formalaşır: bir tərəfdə aşağı inflyasiya və güclü valyuta bazarı fonunda yumşalma üçün məhdud imkanlar, digər tərəfdə isə artan xarici risklər və inflyasiya gözləntiləri. Mövcud balans isə daha çox ehtiyatlı yanaşmanı diktə edir.
Nəticə etibarilə, 6 may 2026-cı il tarixində keçiriləcək iclasda ən real ssenari uçot dərəcəsinin 6.5% səviyyəsində, faiz dəhlizinin isə 5.5%–7.5% intervalında dəyişməz saxlanılmasıdır. Bu qərar həm mövcud makroiqtisadi sabitliyi qorumağa, həm də artan qeyri-müəyyənlik şəraitində riskləri nəzarətdə saxlamağa xidmət edəcək.
Alternativ ssenarilər nəzəri olaraq mümkün olsa da, onların reallaşma ehtimalı aşağı qiymətləndirilir. Faiz endirimi yalnız inflyasiya təzyiqlərinin zəiflədiyi və xarici risklərin azaldığı halda gündəmə gələ bilər. Əksinə, idxal inflyasiyasının sürətlənməsi və ya geosiyasi gərginliyin kəskinləşməsi uçot dərəcəsinin artırılması variantını aktuallaşdıra bilər.
Beləliklə, mövcud şərait “tarazlaşdırılmış sabitlik” mərhələsi kimi xarakterizə oluna bilər: valyuta bazarı güclü, inflyasiya nəzarət altındadır, lakin risklər artır. Bu fonda Mərkəzi Bankın ən rasional strategiyası gözləmə mövqeyini qorumaq və vəziyyətə uyğun çevik reaksiya imkanlarını saxlamasıdır.
Müəllif: Qəniyeva Aynur