2025-ci ilin yekunlarına görə bank sektorunda balans göstəriciləri əvvəlki illə müqayisədə artım dinamikasını qoruyub. Aktivlərin genişlənməsi əsasən kredit portfelinin böyüməsi və maliyyə institutları ilə əməliyyatların artması hesabına baş verib. Eyni zamanda, öhdəliklərin strukturunda fiziki şəxslərin depozitləri əsas hərəkətverici qüvvə kimi çıxış edib, kapital bazası isə güclənməyə davam edib.
Aktivlər: kreditlər və maliyyə institutları əsas artım mənbəyidir
2025-ci ilin sonunda bank sektorunun cəmi aktivləri 57 086,2 mln manat təşkil edib. Bu, 2024-cü ilin sonundakı 53 001,4 mln manat göstəricisi ilə müqayisədə 4 084,8 mln manat və ya 7,7% artım deməkdir.
Nağd vəsaitlər 2 019,4 mln manatdan 2 060,4 mln manata yüksələrək 41,0 mln manat və ya 2,0% artıb. Bu artım bankların gündəlik likvidlik ehtiyaclarını stabil saxlamağa çalışdığını göstərir.
Bununla yanaşı, Mərkəzi Bankdakı müxbir hesablar 6 211,7 mln manatdan 5 124,6 mln manata enərək 1 087,1 mln manat və ya 17,5% azalıb. Oxşar tendensiya nostro hesablarında da müşahidə olunub: bu göstərici 1 754,2 mln manatdan 1 610,8 mln manata düşüb ki, bu da 143,4 mln manat və ya 8,2% azalma deməkdir. Bu azalmalar likvid vəsaitlərin daha gəlirli istiqamətlərə yönəldildiyini göstərir.
Əvəzində, banklar da daxil olmaqla maliyyə institutlarındakı depozitlər kəskin artaraq 3 138,9 mln manatdan 4 886,1 mln manata çatıb. Nəticədə 1 747,2 mln manat və ya 55,7% artım qeydə alınıb. Bu, bankların interbank bazarında və maliyyə institutları ilə əməliyyatlarda aktivliyinin yüksəldiyini göstərir.
Qiymətli kağızlara yatırımlar daha sabit artım nümayiş etdirib. Bu portfel 9 363,6 mln manatdan 9 604,5 mln manata yüksələrək 240,9 mln manat (+2,6%) artıb. Bu göstərici bankların riskləri diversifikasiya etməklə yanaşı, konservativ investisiya siyasətini davam etdirdiyini göstərir.
Maliyyə institutlarına verilən kreditlər 429,5 mln manatdan 525,8 mln manata yüksəlib. Artım 96,3 mln manat və ya 22,4% təşkil edib ki, bu da banklararası kreditləşmənin genişləndiyini göstərir.
Əsas artım mənbəyi isə müştərilərə verilən kreditlər olub. Kredit portfeli 27 477,7 mln manatdan 30 063,0 mln manata yüksələrək 2 585,3 mln manat (+9,4%) artıb. Bununla paralel olaraq, kreditlər üzrə mümkün zərərlər üçün ehtiyatlar 1 552,5 mln manatdan 1 751,6 mln manata çatıb və 199,1 mln manat (+12,8%) artıb. Nəticədə xalis kreditlər 25 925,2 mln manatdan 28 311,4 mln manata yüksələrək 2 386,2 mln manat və ya 9,2% artım göstərib. Bu, kredit genişlənməsinin prudensial yanaşma ilə müşayiət olunduğunu göstərir.
Bankların əsas vəsaitləri 769,5 mln manatdan 879,4 mln manata yüksələrək 109,9 mln manat və ya 14,3% artıb. Qeyri-maddi aktivlər isə 163,9 mln manatdan 178,2 mln manata qalxıb ki, bu da 14,3 mln manat və ya 8,7% artım deməkdir. Bu artımlar bank sektorunda rəqəmsallaşma və texnoloji investisiyaların davam etdiyini göstərir.
Digər aktivlər də əhəmiyyətli artım nümayiş etdirərək 3 225,9 mln manatdan 3 905,4 mln manata yüksəlib. Artım 679,5 mln manat və ya 21,1% təşkil edib.
Öhdəliklər pərakəndə seqmentdə olan depozitlər əsas dayağa çevrilir
2025-ci ilin sonunda cəmi öhdəliklər 49 743,7 mln manat olub. 2024-cü ildə bu göstərici 46 383,0 mln manat idi. Beləliklə, öhdəliklər 3 360,7 mln manat və ya 7,2% artıb.
Maliyyə institutları istisna olmaqla depozitlər 37 696,6 mln manatdan 38 221,9 mln manata yüksəlib. Artım 525,3 mln manat və ya 1,4% təşkil edib. Lakin bu artımın strukturu diqqət cəlb edən faktordur.
Fiziki şəxslərin depozitləri kəskin şəkildə artaraq 14 299,1 mln manatdan 16 323,5 mln manata çatıb. Nəticədə 2 024,4 mln manat və ya 14,2% artım qeydə alınıb. Xüsusilə tələbi depozitlər 3 698,3 mln manatdan 6 007,5 mln manata yüksələrək 2 309,2 mln manat (+62,4%) artıb. Müddətli depozitlər isə 8 600,8 mln manatdan 10 316,0 mln manata yüksəlib ki, bu da 1 715,2 mln manat və ya 19,9% artım deməkdir.
Əksinə, hüquqi şəxslərin depozitləri 23 397,5 mln manatdan 21 898,4 mln manata enərək 1 499,1 mln manat və ya 6,4% azalıb. Müddətli depozitlərdə 8,6%, tələbi depozitlərdə isə 5,7% azalma qeydə alınıb. Bu tendensiya biznes sektorunun likvid vəsaitlərini daha aktiv iqtisadi dövriyyəyə cəlb etdiyini göstərir.
Sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslərin depozitləri isə 362,8 mln manatdan 448,9 mln manata yüksəlib və 86,1 mln manat və ya 23,7% artıb.
Bankların borclanma strukturunda da dəyişikliklər müşahidə olunur. Maliyyə institutlarının depozitləri 1 659,1 mln manatdan 2 217,3 mln manata qalxaraq 558,2 mln manat və ya 33,6% artıb. Banklardan alınan kreditlər isə 86,5 mln manatdan 450,0 mln manata yüksələrək 363,5 mln manat və ya 420,2% artım göstərib. Digər maliyyə institutlarından kreditlər 3 484,0 mln manatdan 4 256,5 mln manata çatıb ki, bu da 772,5 mln manat və ya 22,2% artım deməkdir.
Buraxılmış qiymətli kağızlar 657,1 mln manatdan 751,9 mln manata yüksəlib və 94,8 mln manat və ya 14,4% artıb. Digər passivlər isə 2 102,0 mln manatdan 3 274,9 mln manata yüksələrək 1 172,9 mln manat və ya 55,8% artım nümayiş etdirib.
Kapital: maliyyə dayanıqlığı güclənir
2025-ci ilin sonunda bank sektorunun cəmi kapitalı 7 342,5 mln manat təşkil edib. 2024-cü ildə bu göstərici 6 618,4 mln manat idi. Beləliklə, kapital 724,1 mln manat və ya 10,9% artıb.
Xüsusi kapital 6 031,9 mln manatdan 6 698,8 mln manata yüksəlib ki, bu da 666,9 mln manat və ya 11,1% artım deməkdir. Ümumi ehtiyatlar isə 586,6 mln manatdan 643,7 mln manata qalxaraq 57,1 mln manat və ya 9,7% artıb. Bu göstəricilər bank sektorunda mənfəətin kapitallaşdırıldığını və risklərə qarşı buferlərin gücləndirildiyini göstərir.
Ümumilikdə, 2025-ci ildə bank sektorunda balansın böyüməsi əsasən kredit genişlənməsi, fiziki şəxslərin depozit axını və maliyyə institutları ilə əməliyyatların artması hesabına təmin olunub. Hüquqi şəxslərin depozitlərində azalma müşahidə olunsa da, retail bazanın güclənməsi bu azalmanı kompensasiya edib. Kapitalın artımı isə sektorun maliyyə dayanıqlığının qorunduğunu və risklərin idarə olunmasına xüsusi diqqət yetirildiyini göstərir.