2024-cü il ərzində Mərkəzi Bank tərəfindən notların buraxılışı zamanı faiz dərəcələrində tədricən artım müşahidə olunub. Bu tendensiya 2025-ci ildə də davam edib. Xüsusilə 2025-ci ilin yanvar və fevral aylarında göstəricilərə diqqət yetirsək, 28 günlük notlar üzrə faiz dərəcəsi 7.27%, 84 günlük notlar üzrə 7.8%, 168 günlük notlar üzrə 7.3%-8.0%, 252 günlük notlar üzrə isə 7.5%-8.2% səviyyəsində qərarlaşıb. Bu, 2024-cü ilin əvvəli ilə müqayisədə bütün müddətli notlar üzrə əhəmiyyətli artım deməkdir. Belə ki, müqayisə etsək, 2024-cü ilin əvvəlindən 2025-ci ilin fevralına qədər 28 günlük notlar üzrə faiz dərəcəsi 6.60%-dən 7.27%-ə qədər artıb ki, bu da təxminən 10% artım deməkdir. Eyni zamanda, uzunmüddətli notlar üzrə artım daha nəzərəçarpandır – 168 günlük notlar üzrə dərəcə 6.7%-dən 8.0%-ə qalxıb ki, bu 19.4% artım təşkil edir. ( red: Mütləq artım = 8.0% – 6.7% = 1.3 faiz bəndi. Nisbi artım (faizlə) = (1.3 ÷ 6.7) × 100% = 0.194 × 100% = 19.4%. Yəni, 168 günlük notlar üzrə faiz dərəcəsi 1.3 faiz bəndi artıb, bu isə ilkin dəyərə nisbətdə 19.4% artım deməkdir. Bu, digər müddətli notlarla müqayisədə daha yüksək artım tempini göstərir.)
2025-ci ildə diqqət çəkən məqamlardan biri də repo əməliyyatlarında müşahidə edilən dəyişikliklərdir. Fevral ayında 7 günlük repo hərrac faizi 7.05% təşkil edib və əməliyyatların həcmi 105.60 milyon manata çatıb. Bu, 2024-cü ildə keçirilən repo hərraclarının orta həcmindən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Belə dinamika Mərkəzi Bankın bank sisteminin likvidliyini tənzimləmək üçün daha fəal siyasət yürütdüyünü göstərir.
Depozit əməliyyatlarına gəldikdə isə, 2025-ci ildə faiz dəhlizinin yuxarı həddi 8.25%, aşağı həddi isə 6.25% olaraq sabit qalıb. Lakin diqqət çəkən məqam 2025-ci ilin yanvar və fevral aylarında depozit həcmlərinin artmasıdır. Xüsusilə fevral ayında depozit həcmi 1,005.4 milyon manat təşkil edib ki, bu da 2024-cü ildə qeydə alınan göstəricilərdən daha yüksəkdir. 2024-cü ilin yanvar ayında depozit həcmi 1,067.8 milyon manat olub. 2025-ci ilin yanvar ayında bu göstərici 51.0 milyon manata enib. 2025-ci ilin fevral ayında isə kəskin artaraq 1,005.4 milyon manata yüksəlib. Bu statistikadan görünür ki, 2025-ci ilin fevral ayında depozit həcmi yanvar ayı ilə müqayisədə 954.4 milyon manat və ya təxminən 19.7 dəfə artıb. Bu fakt kommersiya banklarının Mərkəzi Bankda daha çox vəsait yerləşdirdiyini göstərir ki, bu da bank sistemində izafi likvidliyin mövcudluğuna dəlalət edə bilər.
Yenidən maliyyələşdirmə əməliyyatlarında 2025-ci ildə bir qədər azalma müşahidə olunur. 2025-ci ilin fevral ayında yenidən maliyyələşdirmə həcmi 517.6 milyon manat təşkil edib ki, bu da 2024-cü ilin əvvəlində qeydə alınan 528.9 milyon manatdan təxminən 2.1% azdır. Yenidən maliyyələşdirmə dərəcəsi isə 7.25% səviyyəsində sabitləşib. Bu, Mərkəzi Bankın kommersiya banklarına verilən kreditlər üzrə dərəcəni nisbətən yüksək saxladığını göstərir.
Ümumilikdə, 2025-ci ilin göstəricilərinə əsasən deyə bilərik ki, Mərkəzi Bank inflyasiya təzyiqlərinə qarşı mübarizə aparmaq və monetar siyasəti sərtləşdirmək strategiyasını davam etdirir. Notlar üzrə faiz dərəcələrinin ardıcıl artımı, repo əməliyyatlarının həcminin yüksəlməsi və depozit həcmlərinin artması fonunda yenidən maliyyələşdirmə həcmlərinin azalması bu siyasətin əsas göstəriciləridir. Belə bir siyasət kursu milli valyutanın sabitliyi və inflyasiyanın mülayim səviyyədə saxlanılması məqsədi daşıyır.
Müəllif: Aynur Qəniyeva