“PAŞA Sığorta” ASC-nin 30 iyun 2026-cı il tarixinə açıqladığı ikinci rüb hesabatıda “PAŞA Sığorta”nın ümumi gəlirləri 191,82 milyon manat təşkil edib. Bu göstərici əvvəlki ilin eyni dövründə 153,20 milyon manat olmuşdu. Beləliklə, şirkətin gəlirləri 38,62 milyon manat və ya 25,2% artıb. İlk baxışda bu, yüksək artım tempi hesab oluna bilər. Lakin gəlirlərin strukturuna və xərclərin dinamikasına baxdıqda şirkətin fəaliyyət miqyasının genişlənməsinin mənfəət artımı ilə müşayiət olunmadığı görünür.
Əsas fəaliyyət gəlirləri 2025-ci ilin ilk yarısındakı 182,90 milyon manatdan 210,02 milyon manata yüksəlib. Artım 27,12 milyon manat və ya 14,8% təşkil edib. İnvestisiya gəlirlərində isə daha yüksək artım qeydə alınıb. Bu gəlirlər 8,47 milyon manatdan 13,67 milyon manata çataraq 5,19 milyon manat və ya 61,3% artıb. Digər gəlirlər də 380,4 min manat və ya 32,4% yüksələrək 1,56 milyon manat olub.
Gəlirlərə müsbət təsir edən amillərdən biri sığorta ehtiyatlarındakı dəyişikliklə bağlı mənfi təsirin azalmasıdır. Xalis sığorta ehtiyatlarının dəyişməsi 2025-ci ilin ilk yarısında mənfi 39,35 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ildə mənfi 33,42 milyon manat təşkil edib. Başqa sözlə, ehtiyat dəyişikliklərinin gəlirlərə mənfi təsiri 5,93 milyon manat və ya təxminən 15,1% azalıb. Bu göstərici ümumi gəlir artımını dəstəkləsə də, şirkətin əsas xərclərindəki sürətli yüksəlişi tam kompensasiya edə bilməyib.
Şirkətin ümumi xərcləri 2025-ci ilin ilk yarısında 134,09 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 173,64 milyon manata yüksəlib. Xərclərdə 39,55 milyon manat və ya 29,5% artım baş verib. Beləliklə, xərclərin artım tempi gəlirlərin 25,2%-lik artım tempini 4,3 faiz bəndi üstələyib. Mənfəətin azalmasının əsas səbəbi də məhz bu fərqdir.
Xərclərdə ən böyük artım əsas fəaliyyət xərclərində qeydə alınıb. Bu göstərici 96,11 milyon manatdan 132,15 milyon manata yüksələrək 36,04 milyon manat və ya 37,5% artıb. İşlərin aparılması xərcləri isə 37,96 milyon manatdan 40,80 milyon manata çatıb. Buradakı artım 2,85 milyon manat və ya 7,5% olub. Bu rəqəmlər göstərir ki, mənfəətə əsas təzyiq inzibati və əməliyyat aparatının saxlanılması xərclərindən daha çox, birbaşa sığorta fəaliyyəti ilə əlaqəli xərclərdən yaranıb.
Digər xərclər 21,7 min manatdan 680,9 min manata yüksəlib. Nominal artım 659,2 min manat olsa da, aşağı müqayisə bazası səbəbindən faiz ifadəsində artım 3 042%-dən çox görünür. Bununla belə, digər xərclərin ümumi xərclərdəki payı aşağı olduğuna görə mənfəətin azalmasının əsas səbəbi bu maddə deyil.
Nəticədə şirkətin vergiyəqədər mənfəəti 19,11 milyon manatdan 18,18 milyon manata düşüb. Azalma 929,9 min manat və ya 4,9% təşkil edib. Mənfəət vergisi xərcləri də 3,82 milyon manatdan 3,64 milyon manata, yəni təxminən 186 min manat və ya 4,9% azalıb. Xalis mənfəət isə 2025-ci ilin ilk yarısındakı 15,29 milyon manatdan 14,55 milyon manata enib. Beləliklə, şirkətin xalis mənfəəti 744 min manat və ya 4,9% azalıb.
Mənfəət marjasında daha nəzərəçarpan zəifləmə müşahidə olunur. Xalis mənfəətin ümumi gəlirlərə nisbəti 2025-ci ildə 9,98% olduğu halda, 2026-cı ildə 7,58%-ə düşüb. Marja 2,40 faiz bəndi azalıb. Xərclərin gəlirlərə nisbəti isə 87,52%-dən 90,52%-ə yüksəlib. Bu göstəricilər şirkətin daha çox gəlir əldə etməsinə baxmayaraq, hər 100 manat gəlirdən əvvəlki illə müqayisədə daha az mənfəət qazandığını göstərir.
Sığorta portfelinin əsas göstəricilərində də oxşar mənzərə yaranıb. Hesablanmış sığorta haqları 182,27 milyon manatdan 209,11 milyon manata yüksəlib. Sığorta yığımlarındakı artım 26,84 milyon manat və ya 14,7% təşkil edib. Eyni zamanda sığorta ödənişləri 64,93 milyon manatdan 81,75 milyon manata çatıb. Ödənişlər 16,82 milyon manat və ya 25,9% artıb. Başqa sözlə, sığorta ödənişlərinin artım tempi sığorta haqlarının artım tempindən təxminən 11,2 faiz bəndi yüksək olub.
Sığorta ödənişlərinin hesablanmış sığorta haqlarına sadə nisbəti 2025-ci ilin ilk yarısında 35,62% olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 39,09%-ə yüksəlib. Nisbətdə 3,47 faiz bəndi artım baş verib. Bu isə sığorta portfelinin zərər yükünün ümumilikdə yüksəldiyini göstərir. Burada sadə ödəniş/yığım nisbətinin hesabatdakı aktuar zərərlilik göstəricisindən fərqli olduğu nəzərə alınmalıdır.
Şəxsi sığorta, əsasən tibbi sığorta üzrə hesablanmış sığorta haqları 67,25 milyon manatdan 66,90 milyon manata düşüb. Azalma 349,3 min manat və ya 0,5% təşkil edib. Bunun əksinə olaraq, bu istiqamət üzrə ödənişlər 955,3 min manat və ya 3,1% artaraq 31,57 milyon manata çatıb. Tibbi sığortanın zərərlilik dərəcəsi 105,5%-dən 101,6%-ə düşsə də, göstəricinin 100%-dən yuxarı qalması bu məhsul üzrə sığorta xidmətlərinin və hadisələrin şirkət üçün yüksək xərc yaratdığını göstərir.
Əmlak sığortası üzrə daha sürətli biznes artımı qeydə alınıb. Bu istiqamətdə hesablanmış sığorta haqları 38,43 milyon manatdan 57,23 milyon manata yüksəlib. Artım 18,80 milyon manat və ya 48,9% təşkil edib. Ödənişlər isə 6,53 milyon manatdan 9,03 milyon manata çataraq 2,49 milyon manat və ya 38,1% artıb.
Əmlak sığortasındakı böyümənin əsas hissəsi yanğın və digər risklərdən sığortanın payına düşüb. Bu növ üzrə sığorta haqları 22,32 milyon manatdan 38,98 milyon manata yüksələrək 16,66 milyon manat və ya 74,6% artıb. Avtonəqliyyat vasitələrinin tam sığortası üzrə haqlar isə 13,3% artaraq 18,25 milyon manata çatıb. Lakin bu istiqamətdə ödənişlər 43,1% artaraq 8,56 milyon manat olub. Yəni kasko sığortasında ödənişlər sığorta haqlarından üç dəfədən artıq sürətlə artıb.
Ən böyük təzyiq mülki məsuliyyət sığortası üzrə müşahidə olunur. Bu sahədə hesablanmış sığorta haqları 36,22 milyon manatdan 48,14 milyon manata yüksələrək 11,92 milyon manat və ya 32,9% artıb. Lakin ödənişlər 26,67 milyon manatdan 38,70 milyon manata çatıb. Artım 12,04 milyon manat və ya 45,1% təşkil edib. Zərərlilik dərəcəsi isə 100,7%-dən 111,8%-ə yüksəlib. Bu, hər 100 manatlıq sığorta gəlirinə qarşı hesablanan sığorta zərərlərinin 111 manatdan artıq olduğunu göstərən ciddi göstəricidir.
Digər sığorta sinifləri üzrə hesablanmış haqlar 8,7% azalaraq 36,83 milyon manata düşüb, ödənişlər isə 119,9% artaraq 2,45 milyon manata çatıb. Bu sahənin ümumi ödənişlərdə payı nisbətən aşağı olsa da, haqların azalması fonunda ödənişlərin iki dəfədən çox artması həmin portfelin gəlirliliyində zəifləmə olduğunu göstərir.
Hesabat sığorta ödənişlərinin və əsas fəaliyyət xərclərinin artmasının konkret səbəblərini ayrıca açıqlamır. Bununla belə, rəqəmlərdən görünür ki, avtomobil və mülki məsuliyyət sığortası üzrə hadisələrin sayının və ya orta ödəniş məbləğinin artması nəticələrə təzyiq göstərib. Avtomobil ehtiyat hissələrinin, təmir və tibbi xidmətlərin bahalaşması, daha iri sığorta hadisələrinin baş verməsi, əvvəlki dövrlərə aid zərərlər üzrə ehtiyatların yenidən qiymətləndirilməsi də mümkün səbəblər sırasındadır. Bunlar maliyyə göstəricilərindən çıxarılan ehtimallardır; hesabatda bu amillər üzrə ayrıca izahat verilməyib.
“PAŞA Sığorta”nın aktivləri 2025-ci ilin iyun ayının sonundakı 363,96 milyon manatdan 2026-cı ilin iyun ayının sonunda 468,76 milyon manata yüksəlib. Aktivlər 104,79 milyon manat və ya 28,8% artıb. Lakin öhdəliklər daha yüksək templə böyüyüb. Şirkətin ümumi öhdəlikləri 268,25 milyon manatdan 370,06 milyon manata çataraq 101,81 milyon manat və ya 38,0% artıb. Balans kapitalı isə cəmi 2,99 milyon manat və ya 3,1% artaraq 98,70 milyon manat olub.
Nəticədə öhdəliklərin aktivlərdəki payı 73,7%-dən 78,9%-ə yüksəlib, kapitalın aktivlərdəki payı isə 26,3%-dən 21,1%-ə düşüb. Bu dinamika şirkətin balansının əvvəlki dövrlə müqayisədə öhdəliklərdən daha çox asılı vəziyyətə gəldiyini göstərir. Bununla belə, öhdəlik artımının əsas hissəsi kredit borclarından deyil, sığorta ehtiyatlarından və təkrarsığorta əməliyyatları ilə bağlı borclardan yaranıb.
Sığorta ehtiyatları 226,67 milyon manatdan 310,69 milyon manata yüksəlib. Artım 84,03 milyon manat və ya 37,1% təşkil edib. Eyni zamanda sığorta ehtiyatlarında təkrarsığortaçıların payı 36,56 milyon manatdan 93,18 milyon manata çatıb. Bu göstərici 56,61 milyon manat və ya 154,8% artıb. Bu, şirkətin artan sığorta risklərinin daha böyük hissəsini təkrarsığortaçılara ötürdüyünü göstərir.
Təkrarsığortaçıların payı çıxıldıqdan sonra şirkətin xalis ehtiyat yükü 190,10 milyon manatdan 217,52 milyon manata yüksəlib. Xalis artım 27,41 milyon manat və ya 14,4% təşkil edib. Deməli, ümumi sığorta ehtiyatları 37,1% artsa da, təkrarsığorta müdafiəsinin genişləndirilməsi xalis risk artımını xeyli məhdudlaşdırıb.
İnvestisiya portfelində əhəmiyyətli struktur dəyişikliyi baş verib. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 35,05 milyon manatdan 16,96 milyon manata düşərək 18,09 milyon manat və ya 51,6% azalıb. Qiymətli kağızların həcmi də 42,68 milyon manat və ya 29,7% azalaraq 101,18 milyon manata düşüb. Bunun əvəzində depozitlər 63,50 milyon manatdan 146 milyon manata yüksəlib. Depozit portfeli 82,50 milyon manat və ya 129,9% artıb.
Beləliklə, nağd vəsaitlərin azalmasını yalnız pul axınının zəifləməsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Şirkət vəsaitlərin əhəmiyyətli hissəsini cari hesablardan və qiymətli kağızlardan depozitlərə yönəldib. Ümumi investisiya aktivləri 40,53 milyon manat və ya 17,5% artaraq 272,29 milyon manata çatıb. İnvestisiya gəlirlərinin 61,3% artmasının əsas səbəblərindən biri də depozit portfelinin genişlənməsi və vəsaitlərin daha çox gəlir gətirən alətlərə yerləşdirilməsi ola bilər. Hesabatda depozitlərin faiz dərəcələri göstərilmədiyi üçün gəlir artımının hansı hissəsinin portfelin böyüməsindən, hansı hissəsinin faiz dərəcələrindən qaynaqlandığını dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil.
Debitor borclarının 43,49 milyon manatdan 63,99 milyon manata yüksəlməsi də diqqət çəkir. Artım 20,51 milyon manat və ya 47,2% təşkil edib. Birbaşa sığorta əməliyyatları üzrə debitor borcları 51,2%, təkrarsığorta əməliyyatları üzrə debitor borcları isə 26,1% artıb. Bu dinamika biznes həcminin genişlənməsini əks etdirə bilər, lakin eyni zamanda sığorta haqlarının yığılması və debitor borclarının idarə olunması baxımından əlavə nəzarət tələb edir.
Şirkətin kapital göstəricilərində ən mühüm məqam kapital buferinin kəskin azalmasıdır. Kapital normativləri üzrə məcmu kapital 56,32 milyon manatdan 53,74 milyon manata düşüb. Azalma 2,58 milyon manat və ya 4,6% təşkil edib. Eyni zamanda tələb olunan kapital 42,72 milyon manatdan 52,02 milyon manata yüksələrək 9,30 milyon manat və ya 21,8% artıb.
Bu iki dəyişiklik nəticəsində kapital buferi 13,60 milyon manatdan 1,71 milyon manata düşüb. Kapital ehtiyatı 11,89 milyon manat və ya 87,4% azalıb. Məcmu kapitalın tələb olunan kapitala nisbəti 2025-ci ildə 131,8% olduğu halda, 2026-cı ildə 103,3%-ə enib. Şirkət hələ də tələb olunan kapital normasından yuxarıdır, lakin ehtiyat fərqi olduqca daralıb. Bu, hesabatda diqqət yetirilməli ən mühüm risk göstəricilərindən biridir.
Ümumilikdə, “PAŞA Sığorta” 2026-cı ilin ilk yarısında sığorta haqları, gəlirlər, investisiya portfeli və aktivlər üzrə əhəmiyyətli böyümə nümayiş etdirib. Lakin bu böyümənin keyfiyyəti əvvəlki illə müqayisədə zəifləyib. Xərclərin gəlirlərdən, sığorta ödənişlərinin isə sığorta haqlarından daha sürətli artması nəticəsində xalis mənfəət 4,9% azalıb və mənfəət marjası 9,98%-dən 7,58%-ə düşüb.
Şirkətin nəticələri üçün əsas müsbət amillər investisiya gəlirlərinin artması, depozit portfelinin genişlənməsi, əmlak sığortası üzrə yüksək yığım artımı və təkrarsığorta müdafiəsinin gücləndirilməsidir. Əsas mənfi amillər isə sığorta ödənişlərinin sürətli artması, mülki məsuliyyət və tibbi sığorta üzrə yüksək zərərlilik, əsas fəaliyyət xərclərinin 37,5% yüksəlməsi, debitor borclarının böyüməsi və kapital buferinin 1,71 milyon manatadək azalmasıdır.
Növbəti dövrdə şirkətin maliyyə dayanıqlığı üçün yüksək zərərlilik nümayiş etdirən sığorta növləri üzrə tariflərin yenidən qiymətləndirilməsi, risk seçiminin sərtləşdirilməsi, zərərlərin tənzimlənməsi prosesinin optimallaşdırılması, şübhəli və saxta hadisələrə nəzarətin gücləndirilməsi, debitor borclarının daha sürətli yığılması və kapital ehtiyatının artırılması əsas prioritetlər olmalıdır. Əks halda, biznes həcminin artması davam etsə belə, həmin artımın mənfəətə çevrilməsi və kapital dayanıqlığının qorunması çətinləşə bilər.
Müəllif: Aynur Qəniyeva