Avropa Yenidəurma və İnkişaf Bankının (AYİB) 2025-2026-cı illəri əhatə edən keçid hesabatında qeyd olunan məlumatlar əsasında aparılan müqayisə göstərir ki, Azərbaycanın regional inteqrasiya göstəriciləri sahələr üzrə fərqli dinamika nümayiş etdirir. Bəzi sahələrdə ölkə aydın şəkildə liderdir, digərlərində isə inkişaf üçün geniş potensial mövcuddur. Azərbaycan Gürcüstan, Moldova və Ukrayna ilə müqayisədə bir sıra strateji istiqamətlərdə üstünlüyə malik olsa da, müəyyən sektorlarda geriləmə problemləri diqqəti cəlb edir.
Azərbaycanın Lider Olduğu Sahələr
Liman fəaliyyətləri üzrə üstünlük
Azərbaycan 6.12 bal nəticə ilə Şərqi Avropa və Qafqaz regionunun mütləq lideridir. Bu göstərici Gürcüstanın 4.18, Ukraynanın 3.60 və Moldovanın 3.53 balından əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Bu fərq “Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı”nın müasir infrastrukturunun və ölkənin Xəzər hövzəsində strateji mövqeyinin təsdiqidir.
Yol infrastrukturu
Azərbaycan 4.29 bal ilə yenə regionda birinci sıradadır. Bu göstərici Gürcüstan (3.60), Ukrayna (3.59) və Moldovanın (3.07) nəticələrindən daha yüksəkdir. Son illərdə avtomobil yollarının genişləndirilməsi, yenilənməsi və beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması bu sahədə əsas rol oynayır.
Enerji sektoru
Enerji sahəsində Azərbaycan 7.94 bal ilə regionun ən güclü oyunçularından biridir. Bu sahədə yalnız Gürcüstan (8.06) Azərbaycandan bir qədər üstün mövqedədir. Azərbaycanın enerji infrastrukturu, ixrac gücü və tranzit imkanları bu nəticələri şərtləndirir.
Azərbaycanın orta mövqedə olduğu sahələr
Telekommunikasiya
Telekommunikasiya sahəsində Azərbaycan 5.69 bal toplayaraq orta mövqedə qərarlaşır. Moldova (6.18) və Gürcüstan (5.76) daha yüksək nəticə göstərsə də, Azərbaycan Ukraynanı (5.32) üstələyir. Bu göstərici ölkədə rəqəmsal transformasiya prosesinin irəlilədiyini, lakin hələ də təkmilləşməyə ehtiyac olduğunu göstərir.
Azərbaycanda inkişafa ehtiyac olan sahələr
Tullantıların idarə edilməsi
Bu sahə Azərbaycanın ən zəif göstəricisidir. 2.54 bal ilə ölkə yalnız Moldovanı (2.46) qabaqlayır və Gürcüstanın (5.00) çox gerisində qalır. Bu, ekoloji siyasətlərin, təkrar emal sistemlərinin və müasir tullantı infrastrukturunun yenilənməsinin vacibliyini ortaya qoyur.
Ticarət və investisiya mühiti
Azərbaycan bu sahədə 5.12 bal ilə regionda ən aşağı göstəriciyə malikdir. Gürcüstan (6.31) və Ukrayna (6.38) bu sahədə nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksək nəticələr göstərir. Bu, ölkədə biznes və investisiya mühitinin daha çevik, şəffaf və investor dostu olması üçün islahatların əhəmiyyətini vurğulayır.
Dəmiryol infrastrukturu
Azərbaycan 4.59 bal ilə bu sahədə orta göstərici əldə edir. Gürcüstan (5.70) bir qədər irəlidə olsa da, Azərbaycan Moldovanı (4.19) və Ukraynanı (4.15) üstələyir. Bu sahədə modernləşmə və yükdaşımaların artırılması üçün potensial böyükdür.
Ümumilikdə, Azərbaycan logistika — xüsusilə liman əməliyyatları və yol infrastrukturu — eləcə də enerji sektoruüzrə regionda aparıcı mövqelərə malikdir. Bununla belə, tullantıların idarə olunması, ticarət və investisiya mühitikimi sahələrdə ölkə rəqiblərindən geri qalır.
Gürcüstanın tullantıların idarə edilməsi və ticarət-investisiya sahəsində əldə etdiyi nəticələr göstərir ki, düzgün siyasət və səmərəli islahatlar bu istiqamətlərdə qısa müddətdə böyük irəliləyiş yarada bilər.
Azərbaycan üçün əsas prioritetlər:
-
Ekoloji idarəetmənin gücləndirilməsi
-
İnvestisiya mühitinin liberallaşdırılması
-
Dəmiryolu infrastrukturunun modernləşdirilməsi
-
Telekommunikasiya sektorunda rəqabətliliyin artırılması
Bu addımlar ölkənin regional rəqabət qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldə bilər.
Müəllif: Aynur Qəniyeva