2025-ci ilin sonuna olan göstəricilər Azərbaycan bank sektorunda maliyyələşmə strukturunun nisbətən sabit və daxili resurslara əsaslanan model üzrə formalaşdığını göstərir. Pərakəndə depozitlərin artımı, kreditlərin depozitlərə nisbətinin idarəolunan səviyyədə qalması və dollarlaşmanın əhəmiyyətli azalması sektorun likvidlik və dayanıqlılıq baxımından mövqeyini gücləndirən əsas amillərdir. Bu dinamika S&P Global Ratings-in 2026-cı ilin fevralında məlumatda əksini tapır.
GDP xəbər verir ki, S&P Global Ratings qeyd edir ki, bank sistemində maliyyələşmə sabitliyinin əsas dayaqlarından biri pərakəndə depozitlərin artımıdır. 2025-ci ilin sonuna korporativ depozitlər ümumi portfelin təxminən 56%-ni təşkil edib, qalan hissə isə pərakəndə depozitlərin payına düşüb. Bu struktur bankların daha geniş və parçalanmış müştəri bazasına söykəndiyini göstərir. Pərakəndə vəsaitlər adətən daha stabil hesab olunur və kəskin çıxış riskini azaldır. Bu isə kredit portfelinin davamlı maliyyələşdirilməsi baxımından mühüm üstünlükdür.
Sistem üzrə kreditlərin əsas müştəri depozitlərinə nisbətinin (ev təsərrüfatı depozitlərinin 100%-i və korporativ depozitlərin 50%-i nəzərə alınmaqla) 130%-dən aşağı qalması da sektorun balanslaşdırılmış inkişaf etdiyini göstərir. Bu göstərici regional analoqlarla müqayisədə əlverişli sayılır və bankların həddindən artıq leverecə getmədiyini, kredit artımının daxili resurslarla dəstəkləndiyini göstərir. Belə nisbət maliyyələşmə risklərini məhdudlaşdırır və likvidlik təzyiqlərinin qarşısını alır.
Valyuta strukturunda baş verən dəyişikliklər də diqqətəlayiqdir. Depozitlərin dollarlaşma səviyyəsi 2015-ci ilin sonundakı 79%-dən 2025-ci ilin sonuna tədricən azalaraq 32%-ə enib. Bu dinamika milli valyutaya inamın artdığını və valyuta uyğunsuzluğu risklərinin azaldığını göstərir. Dollarlaşmanın aşağı düşməsi bank balanslarında aktiv və öhdəliklər arasında uyğunluğu gücləndirir və makroiqtisadi şoklara həssaslığı azaldır.
Digər mühüm məqam qeyri-rezident pərakəndə depozitlərin artımıdır. Rusiyadan daxil olan diaspor vəsaitləri hesabına bu depozitlərin payı 2021-ci ilin sonundakı 3%-dən 2025-ci ilin sonuna 9%-ə yüksəlib və təxminən 1,5 mlrd mant təşkil edib. Bu artım bank sisteminə əlavə likvidlik gətirsə də, eyni zamanda xarici faktorların təsirinə müəyyən həssaslıq yaradır. Qeyri-rezident vəsaitləri geosiyasi və iqtisadi dəyişikliklərə daha tez reaksiya verə bilər ki, bu da potensial volatil likvidlik riski deməkdir.
Bankların əksəriyyəti daxili depozit bazasına əsaslanmaqda davam edəcək. Bu model sabitlik baxımından üstünlük yaratsa da, iri və uzunmüddətli investisiya layihələrinin maliyyələşdirilməsi baxımından müəyyən məhdudiyyətlər formalaşdırır.
S&P Global Ratings Azərbaycanın bank sektorunun risk balını 8-dən 7-yə yüksəldib və iqtisadi risk trendini “stabil”dən “pozitiv”ə dəyişib. Bu qərar son illərdə institusional çərçivənin gücləndirilməsi, Basel III standartlarına uyğunlaşma, risk əsaslı nəzarətə keçid, IFRS 9-un tətbiqi və stress-test mexanizmlərinin möhkəmləndirilməsi kimi addımlarla əlaqələndirilir. lir.
Nəticə etibarilə, 2025-ci ilin sonuna olan göstəricilər Azərbaycan bank sektorunun maliyyələşmə modelinin daxili resurslara əsaslanan, dollarlaşma riskini azaldan və kredit artımını nəzarətdə saxlayan bir struktur üzərində qurulduğunu göstərir. Struktur islahatların davamlı və sistemli şəkildə icrası sektorun risk profilinin daha da yaxşılaşmasına şərait yarada bilər.