Azərbaycanda 2026-cı ilin avqust ayında istehlak bazarında qiymət dinamikası iyul ayı ilə müqayisədə fərqli istiqamət alıb. İyulda aylıq deflyasiya qeydə alındığı halda, avqustda qiymətlər yenidən artıma keçib. Bununla belə, illik inflyasiyanın 5,8 faizdən 5,7 faizə enməsi qiymət təzyiqinin uzunmüddətli müqayisədə cüzi zəiflədiyini göstərir.
GDP xəbər verir ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,7 faiz artıb. Yanvar-iyul aylarında da bu göstərici 5,7 faiz idi. Başqa sözlə, avqust ayının nəticələri səkkiz aylıq orta inflyasiya göstəricisini dəyişməyib.
Lakin inflyasiyanın strukturunda müəyyən dəyişiklik baş verib. Yanvar-iyul aylarında qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymət artımı 6,8 faiz olduğu halda, yanvar-avqustda bu göstərici 6,9 faizə yüksəlib. Beləliklə, qida inflyasiyası 0,1 faiz bəndi sürətlənib. Qeyri-qida məhsullarında isə əks proses müşahidə olunub: yeddi aylıq dövrdə 3,8 faiz olan qiymət artımı səkkiz ayın yekununda 3,7 faizə düşüb. Ödənişli xidmətlər üzrə də artım tempi 5,7 faizdən 5,6 faizə enib. Hər iki istiqamətdə azalma 0,1 faiz bəndi təşkil edib.
Daha diqqətçəkən dəyişiklik aylıq göstəricilərdədir. İyulda istehlak qiymətləri iyunla müqayisədə 0,1 faiz azalmışdı. Avqustda isə qiymətlər iyula nəzərən 0,2 faiz artıb. Bu, aylıq inflyasiya dinamikasında 0,3 faiz bəndi həcmində yuxarı istiqamətli dəyişiklik deməkdir. Yəni iyulda müşahidə edilən qiymət azalması avqustda artımla əvəz olunub.
Bu dönüşün əsas səbəblərindən biri qida bazarında mövsümi ucuzlaşmanın zəifləməsidir. İyul ayında qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatlarının qiymətləri əvvəlki aya nisbətən 0,4 faiz azalmışdı. Avqustda isə həmin qrup üzrə qiymətlər 0,3 faiz artıb. Beləliklə, cəmi bir ay ərzində qida qiymətlərinin aylıq dinamikasında 0,7 faiz bəndlik dəyişiklik baş verib.
Məhsul qruplarına nəzər saldıqda bu dəyişmənin səbəbi daha aydın görünür. İyulda tərəvəzlərin qiymətləri əvvəlki aya nisbətən 4,2 faiz, meyvələrin qiymətləri isə 1,8 faiz ucuzlaşmışdı. Məhz yay mövsümündə yerli məhsulların bazara daha böyük həcmdə çıxması təklifin artmasına və xüsusilə meyvə-tərəvəz qiymətlərinin aşağı düşməsinə şərait yaratmışdı.
Avqustda isə tərəvəz qiymətlərindəki 4,2 faizlik azalma 0,3 faizlik artımla əvəz olunub. Bununla da tərəvəzlər üzrə aylıq qiymət dinamikasında iyulla müqayisədə 4,5 faiz bəndlik dəyişiklik qeydə alınıb. Meyvələr avqustda da ucuzlaşmaqda davam edib, lakin azalma tempi 1,8 faizdən 1,2 faizə qədər zəifləyib. Yəni meyvə qiymətlərinin aşağı düşmə sürəti 0,6 faiz bəndi səngiyib. Bu amillər iyuldakı güclü mövsümi ucuzlaşmanın avqustda əvvəlki miqyasda davam etmədiyini göstərir.
Avqustda qida inflyasiyasına ən böyük yuxarı təzyiqlərdən biri ət və ət məhsullarından gəlib. Bu məhsullar iyulda aylıq 0,5 faiz bahalaşdığı halda, avqustda artım 1,4 faizə çatıb. Beləliklə, bahalaşma tempi 0,9 faiz bəndi yüksəlib. Balıq və balıq məhsullarında isə dəyişiklik daha kəskin olub: iyulda 0,1 faiz ucuzlaşma qeydə alınmışdısa, avqustda qiymətlər 0,8 faiz artıb. Burada da aylıq dinamika 0,9 faiz bəndi yuxarı istiqamətdə dəyişib.
Əksinə, yumurtanın qiymət artımında nəzərəçarpacaq səngimə baş verib. İyulda yumurta 2,2 faiz bahalaşmışdısa, avqustda artım cəmi 0,3 faiz olub. Bahalaşma tempi 1,9 faiz bəndi azalıb. Çörək, çörək məmulatları və yarmalarda aylıq artım 0,3 faizdən 0,1 faizə enib. Süd və süd məhsullarında isə qiymət artımı hər iki ayda 0,3 faiz səviyyəsində qalıb.
Avqustda ayrı-ayrı məhsullar üzrə də fərqli qiymət meyilləri müşahidə edilib. Qarabaşaq və yulaf yarması, mal və qoyun əti, təzə balıq, süfrə marqarini, günəbaxan və qarğıdalı yağı, eləcə də bəzi tərəvəzlərin qiyməti yüksəlib. Bunun əksinə, makaron məmulatları, kərə yağı, banan, alma, armud, gavalı, qarpız, yemiş, üzüm, qoz, fındıq, xiyar, şirin bibər, badımcan və kartof ucuzlaşıb.
Bu mənzərə göstərir ki, avqustdakı qida inflyasiyası bütün məhsullar üzrə ümumi bahalaşmadan deyil, ayrı-ayrı məhsul qruplarındakı müxtəlif istiqamətli qiymət dəyişikliklərinin nəticəsindən formalaşıb. Meyvə və bir sıra tərəvəzlərin ucuzlaşması inflyasiyanı aşağı çəkdiyi halda, xüsusilə ət, balıq və bəzi kənd təsərrüfatı məhsullarındakı bahalaşma ümumi göstəricini yuxarı qaldırıb.
Bununla yanaşı, qida məhsullarında aylıq qiymət artımının -0,4 faizdən +0,3 faizə keçməsinə baxmayaraq, illik qida inflyasiyası 7,3 faizdən 7,2 faizə enib. Azalma 0,1 faiz bəndidir. İlk baxışda aylıq bahalaşma ilə illik inflyasiyanın zəifləməsi ziddiyyətli görünə bilər. Lakin burada iki fərqli müqayisədən söhbət gedir. Aylıq inflyasiya avqustu iyulla, illik inflyasiya isə avqust 2026-nı avqust 2025-lə müqayisə edir. Buna görə də cari ayda qiymətlərin yüksəlməsi illik inflyasiyanın mütləq sürətlənməsi anlamına gəlmir. Ötən ilin müqayisə bazası da yekun göstəriciyə təsir edir.
Qeyri-qida məhsullarında qiymət təzyiqi daha zəif olub. İyulda bu qrup üzrə qiymətlər əvvəlki aya nisbətən dəyişməmişdi, avqustda isə 0,1 faiz artıb. Yəni aylıq dinamika cəmi 0,1 faiz bəndi yüksəlib. İllik qiymət artımı isə həm iyulda, həm də avqustda 3,7 faiz səviyyəsində qalıb. Bu da qeyri-qida sektorunun hazırda ümumi inflyasiyanın əsas sürətləndirici mənbəyi olmadığını göstərir.
Avqustda divar kağızı, kərpic, alçı lövhə, elektrik avadanlıqları, şəxsi gigiyena vasitələri və zərgərlik məmulatları bahalaşıb. Yay geyimləri, yuyucu və təmizləyici vasitələr, fərdi və planşet kompüterlər isə ucuzlaşıb. Müxtəlif məhsullar üzrə əks istiqamətli dəyişikliklər ümumi qeyri-qida inflyasiyasının aşağı səviyyədə qalmasına şərait yaradıb.
Xidmət sektorunda da qiymət artımının müəyyən zəifləməsi görünür. İyul ayında ödənişli xidmətlərin qiymətləri əvvəlki aya nisbətən 0,3 faiz yüksəlmişdisə, avqustda artım 0,2 faiz olub. Beləliklə, aylıq artım tempi 0,1 faiz bəndi azalıb. İllik xidmət inflyasiyası isə daha nəzərəçarpacaq şəkildə – 5,4 faizdən 5,0 faizə düşüb. Bu, 0,4 faiz bəndlik azalma deməkdir.
İyulda xidmətlər üzrə qiymət artımına mənzil kirayəsi, ölkədaxili istirahət turları, kafe və restoran xidmətləri təsir göstərmişdi. Avqustda isə əsas bahalaşma istirahət turları və hava nəqliyyatı ilə beynəlxalq sərnişindaşıma xidmətlərində qeydə alınıb. Yay mövsümündə turizm və aviasiya xidmətlərinə tələbin yüksək olması bu kateqoriyalarda qiymət artımını dəstəkləyən amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, xidmətlərin ümumi aylıq artım tempinin 0,3 faizdən 0,2 faizə enməsi digər xidmət sahələrində qiymət təzyiqinin genişlənmədiyini göstərir.
Ümumi mənzərə belədir ki, iyuldan avqusta keçiddə Azərbaycanda aylıq inflyasiyanın əsas dəyişdiricisi qida məhsulları olub. İyulda meyvə və xüsusilə tərəvəzlərdəki mövsümi ucuzlaşma ümumi istehlak qiymətləri indeksini 0,1 faiz aşağı salmışdı. Avqustda həmin ucuzlaşmanın zəifləməsi, tərəvəz qiymətlərinin yenidən artıma keçməsi, ət və balığın daha sürətlə bahalaşması isə ümumi aylıq inflyasiyanı +0,2 faizə çıxarıb.
Eyni zamanda, illik inflyasiyanın 5,8 faizdən 5,7 faizə enməsi və yanvar-avqust üzrə orta göstəricinin 5,7 faizdə qalması qiymət artımında kəskin ümumi sürətlənmənin olmadığını göstərir. Əsas risk hələ də qida seqmentində cəmləşir: səkkiz aylıq dövrdə qida inflyasiyasının 6,9 faiz olması həm qeyri-qida məhsullarındakı 3,7 faizlik, həm də xidmətlərdəki 5,6 faizlik qiymət artımından yüksəkdir. Buna görə də növbəti aylarda inflyasiyanın istiqamətini müəyyən edən əsas amillər ərzaq məhsullarının mövsümi təklifi, ət və digər əsas qida məhsullarının qiymət dinamikası, eləcə də xidmət sektorunda mövsümi tələbin necə dəyişəcəyi olacaq.
Müəllif: Aynur Qəniyeva