2026-cı ilin ilk rübündə Bakı Fond Birjasında (BFB) ticarət aktivliyi əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləyib. Rəsmi göstəricilərin müqayisəsi göstərir ki, 2025-ci ilin yanvar–mart aylarında 17,8 milyard manata yaxın olan ümumi dövriyyə 2026-cı ilin eyni dövründə 11,85 milyard manata enib. Beləliklə, bazarda təxminən 6 milyard manata yaxın və ya 33,6% azalma qeydə alınıb. Əqdlərin sayı 7 450-dən 5 934-ə düşərək 20%-dən çox azalıb. Bu dinamika bazarda həm likvidliyin, həm də ümumi aktivliyin zəiflədiyini göstərir.
Azalmanın əsas səbəbi kimi REPO əməliyyatlarında baş verən kəskin geriləməni göstərmək. 2025-ci ilin müvafiq dövründə bazarın əsas hərəkətverici qüvvəsi olan REPO əməliyyatlarının həcmi 16,7 milyard manat olduğu halda 2026-cı ilin ilk rübündə bu tip əməliyyatların həcmi 10,75 milyard manata düşərək 35,7% azalıb. Bu, təkcə ümumi dövriyyəyə deyil, bazarın strukturuna da ciddi təsir edib. Xüsusilə korporativ qiymətli kağızlar üzrə REPO əməliyyatlarının 76%-dən çox azalması investorların riskli aktivlərdən uzaqlaşdığını açıq şəkildə göstərir. Digər tərəfdən, ARMB notları üzrə REPO əməliyyatlarında kəskin artım qeydə alınıb ki, bu da Mərkəzi Bankın likvidliyi tənzimləmək üçün daha fəal müdaxilə etdiyini göstərir.
Dövlət qiymətli kağızları bazarında isə maraqlı və ziddiyyətli tendensiya müşahidə olunur. Bu seqmentdə dövriyyə 193 milyon manatdan 487,8 milyon manata yüksələrək 2,5 dəfədən çox artıb. Lakin əqdlərin sayı əksinə, 217-dən 81-ə düşüb. Bu isə onu göstərir ki, bazarda daha az sayda, lakin daha iri həcmli əməliyyatlar həyata keçirilib. Başqa sözlə, dövlət qiymətli kağızlarına maraq artsa da, bu maraq əsasən iri institusional investorlar tərəfindən formalaşdırılıb.
Mərkəzi Bankın alətləri də bazarda çəkisini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. ARMB notlarının dövriyyəsi 34,9 milyon manatdan 285,7 milyon manata yüksələrək 7 dəfədən çox artıb. Əqdlərin sayında da artım müşahidə olunur. Bu dinamika onu göstərir ki, pul bazarında likvidliyin idarə olunması daha çox qısamüddətli alətlər vasitəsilə həyata keçirilir və banklar üçün daha təhlükəsiz yerləşdirmə imkanları ön plana çıxır.
Ən ciddi geriləmə isə korporativ qiymətli kağızlar bazarında qeydə alınıb. Bu seqmentdə ümumi dövriyyə 473 milyon manatdan 120 milyon manata düşərək təxminən 75% azalıb. Xüsusilə ilkin bazarda vəziyyət kəskin zəifləyib -yeni emissiyalar 90%-dən çox azalıb. Bu, şirkətlərin kapital bazarlarına çıxış imkanlarının məhdudlaşdığını və ya borclanma ehtiyaclarının azaldığını göstərir. Bunun fonunda təkrar bazarda müəyyən canlanma müşahidə olunsa da, bu artım ümumi azalmaya təsir göstərə bilmir.
İpoteka istiqrazları bazarında da azalma tendensiyası davam edir. Dövriyyə 427 milyon manatdan 207 milyon manata düşərək 51% azalıb. Bununla belə, əqdlərin sayının artması onu göstərir ki, bazarda daha kiçik həcmli əməliyyatlar üstünlük təşkil etməyə başlayıb. Bu isə maliyyələşmənin daha fragmentləşmiş xarakter aldığını göstərir.
Bazarın strukturunda diqqət çəkən digər mühüm dəyişiklik ilkin və təkrar bazarlar arasında müşahidə olunur. İlkin bazar 33,7% azalaraq zəiflədiyi halda, təkrar bazarda 37,7% artım qeydə alınıb. Bu isə yeni qiymətli kağız buraxılışlarının azaldığını, lakin mövcud alətlər üzərində ticarətin aktivləşdiyini göstərir.
Ümumilikdə, 2026-cı ilin ilk rübünün nəticələri onu göstərir ki, Bakı Fond Birjasında aktivlik azalsa da, bazarın davranış modeli dəyişib. İnvestorlar daha çox aşağı riskli, dövlət və Mərkəzi Bank alətlərinə yönəlir, korporativ sektor isə əvvəlki illərlə müqayisədə daha zəif çıxış edir. Bu isə bazarda risk iştahının azalması, likvidliyin daha ehtiyatlı idarə olunması və ümumilikdə maliyyə sistemində konservativ yanaşmanın güclənməsi ilə izah olunur. Mövcud tendensiyalar davam edərsə, yaxın dövrdə bazarın bərpası daha çox makroiqtisadi sabitlik, faiz mühiti və korporativ sektorun aktivliyindən asılı olacaq.
Müəllif: Aynur Qəniyeva