ABB-nin 2026-cı ilin II rübündə aktivlərini artırıb, kredit portfelini böyüdüb, mənfəətini ciddi artırıb, lakin bunun müqabilində faiz xərcləri və əməliyyat pul axınları üzərində təzyiq də artıb. Başqa sözlə, ABB 2026-cı ilin II rübündə daha yüksək həcmli, daha fəal və daha aqressiv maliyyə vasitəçiliyi modelinə keçib. Bu, gəlirlilik baxımından müsbət, likvidlik və maliyyələşmə strukturu baxımından isə daha diqqətli idarəetmə tələb edən mənzərə yaradır.
Mənfəət və zərər göstəriciləri: gəlirlilikdə ciddi yüksəliş
ABB-nin 2026-cı ilin II rübündə faiz gəlirləri 613,231.90 min manat olub. Keçən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə artım 81,510.44 min manat və ya 15.33% təşkil edib. Bu artımın əsas mənbəyi müştərilərə verilmiş kreditlər üzrə faiz gəlirləridir. Həmin maddə 394,354.14 min manatdan 481,626.67 min manata yüksəlib. Artım 87,272.53 min manat və ya 22.13% olub. Bu, kredit portfelinin genişlənməsinin və faiz gəlirinin əsas mənbəyinin məhz kredit əməliyyatları olduğunu göstərir.
Əksinə, banklar və maliyyə institutlarındakı depozitlər üzrə faiz gəlirləri 16,822.80 min manatdan 12,105.01 min manata enib. Azalma 4,717.79 min manat və ya 28.04% təşkil edib. Ticarət və investisiya qiymətli kağızları üzrə faiz gəlirləri də 90,060.03 min manatdan 84,972.11 min manata düşüb. Azalma 5,087.92 min manat və ya 5.65% olub. Bu azalmalar aktiv strukturunda qiymətli kağızlar və yerləşdirmələrin nisbətən zəifləməsi ilə izah olunur. Yəni bank daha gəlirli kredit aktivlərinə üstünlük verib, lakin ənənəvi investisiya gəliri azalıb.
Faiz xərcləri 181,830.85 min manatdan 219,721.32 min manata yüksəlib. Artım 37,890.47 min manat və ya 20.84% təşkil edib. Xüsusilə depozitlər üzrə faizlər 127,056.63 min manatdan 158,983.62 min manata qalxıb. Artım 31,926.99 min manat və ya 25.13% olub. Bu, resurs bazasının bahalaşdığını göstərir. Digər tərəfdən, cəlb edilmiş kreditlərə görə ödənilən faizlər 2,600.17 min manatdan 9,614.81 min manata yüksəlib. Artım 7,014.64 min manat və ya 269.77% olub. Pul bazarı alətlərinə ödənilən faizlər də 15,798.74 min manatdan 26,946.77 min manata qalxaraq 11,148.03 min manat və ya 70.56% artıb. Deməli, bank böyüməni daha yüksək maliyyələşmə dəyəri hesabına təmin edib.
Buna baxmayaraq, xalis faiz gəliri 341,769.27 min manatdan 382,311.30 min manata yüksəlib. Artım 40,542.03 min manat və ya 11.86% olub. Bu, faiz xərclərinin artsa da, faiz gəlirlərinin onları üstələdiyini göstərir. Başqa sözlə, bank marjası qoruyub saxlaya bilib. Bunun başlıca səbəbi kredit portfelinin yüksək gəlirliliyi və onun ümumi aktivlərdə payının böyük olmasıdır.
Qeyri-faiz gəlirləri 198,952.47 min manatdan 290,143.79 min manata yüksəlib. Artım 91,191.32 min manat və ya 45.83% olub. Bu, çox güclü nəticədir. Burada ən böyük sıçrayış digər gəlirlər maddəsində qeydə alınıb: 31,787.14 min manatdan 95,015.87 min manata. Artım 63,228.73 min manat və ya 198.91% təşkil edib. Komissiya gəlirləri də 125,454.05 min manatdan 154,511.47 min manata yüksələrək 29,057.42 min manat və ya 23.16% artıb. Xarici valyuta əməliyyatlarından gəlir isə 38,960.04 min manatdan 39,148.95 min manata cüzi artıb. Görünür, bankın qeyri-faiz gəlirlərində əsas rolu komissiya və digər əməliyyat gəlirləri oynayıb. Bu, gəlir strukturunun daha diversifikasiyalı hala gəldiyini göstərir.
Qeyri-faiz xərcləri 284,339.19 min manatdan 316,793.36 min manata qalxıb. Artım 32,454.17 min manat və ya 11.41% təşkil edib. Əmək haqqı və digər kompensasiyalar 17,396.89 min manat və ya 16.48%, ümumi və inzibati xərclər 2,320.06 min manat və ya 13.85%, amortizasiya 1,120.68 min manat və ya 8.54%, digər xərclər isə 11,616.54 min manat və ya 7.80% artıb. Deməli, bankın əməliyyat həcmi böyüdükcə onun idarəetmə və personal xərcləri də yüksəlib. Bu normaldır, lakin gələcəkdə səmərəlilik baxımından nəzarət vacibdir.
Mümkün zərərlər üçün yaradılmış məqsədli ehtiyatlar 65,910.39 min manatdan 56,090.97 min manata enib. Azalma 9,819.42 min manat və ya 14.90% olub. Bu, mənfəət üçün müsbət faktordur. Azalma kredit keyfiyyətinin pisləşməməsi, hətta bəzi seqmentlərdə stabilləşmə olması ilə əlaqəli görünür. Lakin balansda kreditlər üzrə məqsədli ehtiyatın məbləği yenə də yüksəkdir və bu, portfelin risk profilinin tamamilə aşağı olduğunu deməyə imkan vermir.
Vergidən əvvəl mənfəət 190,472.16 min manatdan 299,570.76 min manata yüksəlib. Artım 109,098.60 min manat və ya 57.28% təşkil edib. Xalis mənfəət isə 155,472.06 min manatdan 250,555.95 min manata çatıb. Artım 95,083.89 min manat və ya 61.16% olub. Hesabat dövrünün ən güclü göstəricisi məhz budur. Xalis mənfəətdə belə kəskin artım göstərir ki, bank həm faiz gəlirlərini artırıb, həm qeyri-faiz gəlirlərini gücləndirib, həm də ehtiyat xərclərini azalda bilib.
Balans göstəriciləri: artımın əsas mənbələri
Hesabat dövrünün sonunda ABB-nin cəmi aktivləri 15,304,532 min manata çatıb. Ötən ilin sonu ilə müqayisədə aktivlər 1,677,628.85 min manat və ya 12.31% artıb. Bu, bankın ölçüsünün və bazar aktivliyinin genişləndiyini göstərən mühüm göstəricidir. Aktiv artımının əsas sürücüləri nağd vəsaitlər və ekvivalentləri, banklardakı depozitlər və müştərilərə verilmiş kreditlər olub.
Nağd pul vəsaitləri və ekvivalentləri 2,504,161.32 min manatdan 3,436,272.43 min manata yüksəlib. Artım 932,111.11 min manat və ya 37.22% təşkil edib. Bu qədər yüksək artım bankın likvid ehtiyatlarını gücləndirdiyini göstərir. Bunun əsas səbəbi, ehtimal ki, müştəri depozitləri və digər cəlb edilmiş vəsaitlər hesabına likvid bazanın böyüməsi, eləcə də əməliyyat və maliyyələşmə axınları nəticəsində pul mövqeyinin genişlənməsidir. Pul vəsaitlərinin hərəkəti hesabatında da dövr sonunda pul vəsaitləri və ekvivalentlərinin 3,436,296.57 min manata yüksəlməsi bu tendensiyanı təsdiqləyir.
Banklar və digər maliyyə institutlarındakı depozitlər 486,616.99 min manatdan 1,199,184.92 min manata qalxıb. Artım 712,567.93 min manat və ya 146.43% olub. Bu, balansın ən sürətli artan maddələrindən biridir. Belə kəskin yüksəliş bankın sərbəst vəsaitlərini digər banklar və maliyyə institutlarında yerləşdirməklə likvid aktivlərini artırdığını göstərir. Sabit və dəyişkən faizli aktivlərin təsnifatında banklardakı depozitlərin əsasən sabit faizli olması da bunu təsdiqləyir. Bu addım bir tərəfdən likvidliyin qorunmasına, digər tərəfdən kreditləşmədən kənar faiz gəlirinin formalaşmasına xidmət edir.
Müştərilərə verilmiş kreditlər bruto ifadədə 7,079,983.89 min manatdan 7,601,968.74 min manata yüksəlib. Artım 521,984.85 min manat və ya 7.37% təşkil edib. Xalis kredit portfeli isə 6,515,102.68 min manatdan 6,963,884.26 min manata qədər artıb. Burada artım 448,781.58 min manat və ya 6.89% olub. Kredit portfelindəki böyümə bankın əsas gəlir yaradan sahəsində genişləndiyini göstərir. Bu artım xüsusilə müştəri kreditləri üzrə faiz gəlirlərində baş verən yüksəlişlə birbaşa uzlaşır.
Kredit portfelinin strukturunda biznes kreditləri 3,664,732.07 min manatla əsas paya malikdir və bruto portfelin təxminən 48.2%-ni təşkil edir. İstehlak kreditləri 2,159,694.56 min manatla 28.4%, daşınmaz əmlak kreditləri isə 1,777,542.11 min manatla 23.4% paya malikdir. Ötən ilin sonu ilə müqayisədə istehlak kreditləri 175,454.34 min manat və ya 8.84%, biznes kreditləri 119,738.64 min manat və ya 3.38%, daşınmaz əmlak kreditləri isə 226,791.87 min manat və ya 14.62% artıb. Bu göstərir ki, ən yüksək nisbi artım ipoteka və daşınmaz əmlak kreditləri seqmentində baş verib. Səbəb kimi daşınmaz əmlak bazarında aktivlik, ipoteka tələbinin genişlənməsi və bu seqmentin bank üçün daha sabit təminatlı portfel yaratması göstərilə bilər.
Bununla yanaşı, ticarət və investisiya qiymətli kağızları 3,295,076.09 min manatdan 2,839,765.15 min manata düşüb. Azalma 455,310.94 min manat və ya 13.82% təşkil edib. Bu azalma təsadüfi deyil. Çox güman ki, ABB vəsaitlərinin bir hissəsini qiymətli kağızlardan çıxararaq kreditlərə, banklararası yerləşdirmələrə və likvid aktivlərə yönəldib. Bu fikir depozit və kredit maddələrində yüksək artım, eləcə də qiymətli kağızlardan əldə edilən faiz gəlirlərinin azalması ilə güclənir.
Öhdəliklər və maliyyələşmə bazası: böyümə var, struktur dəyişir
Bankın cəmi öhdəlikləri 11,422,217.82 min manatdan 13,072,749.97 min manata yüksəlib. Artım 1,650,532.15 min manat və ya 14.45% olub. Bu o deməkdir ki, aktiv genişlənməsi əsasən cəlb olunmuş vəsaitlər hesabına maliyyələşdirilib. Kapital artımı isə daha məhdud olub.
Depozitlər 8,892,880.33 min manatdan 9,257,094.28 min manata qalxıb. Artım 364,213.95 min manat və ya 4.10% təşkil edib. Burada maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, artım fiziki şəxslərin depozitləri hesabına formalaşıb. Fiziki şəxslərin depozitləri 3,404,277.20 min manatdan 3,893,804.15 min manata yüksəlib. Artım 489,526.95 min manat və ya 14.38% olub. Hüquqi şəxslərin depozitləri isə əksinə, 5,488,603.13 min manatdan 5,363,290.13 min manata enib. Azalma 125,313.00 min manat və ya 2.28% təşkil edib. Bu dinamika göstərir ki, bank pərakəndə depozit bazasında daha uğurlu olub, korporativ depozit bazasında isə müəyyən zəifləmə yaşayıb. Pərakəndə bazanın artması adətən daha sabit resurs bazası formalaşdırır, lakin bunun qiyməti depozit faiz xərclərinin artması ilə müşayiət oluna bilər. Məhz bu hal hesabatda öz əksini tapır.
Kredit təşkilatları və digər maliyyə institutları qarşısında öhdəliklər 1,331,286.49 min manatdan 2,139,718.18 min manata yüksəlib. Artım 808,431.69 min manat və ya 60.72% olub. Bu, bankın depozitlərlə yanaşı, institusional və ya banklararası maliyyələşməyə daha çox müraciət etdiyini göstərir. Belə struktur dəyişiklikləri adətən sürətli aktiv artımı zamanı baş verir. Yəni bank yalnız daxili depozit bazası ilə kifayətlənməyib, əlavə resurs cəlb edib. Bunun mənfi tərəfi ondan ibarətdir ki, belə mənbələr adətən daha bahalı olur və faiz xərcini yüksəldir. Hesabatda cəlb edilmiş kreditlərə görə ödənilən faizlərin kəskin artması da bunu təsdiqləyir.
Digər öhdəliklər 605,284.86 min manatdan 1,027,343.45 min manata yüksəlib. Artım 422,058.59 min manat və ya 69.73% təşkil edib. Bu qədər ciddi artım hesablaşmalar, kreditor borcları, törəmə əməliyyatlar, vergi və digər qısamüddətli öhdəliklər üzrə yükün artdığını göstərə bilər. Bu maddənin kəskin böyüməsi bankın əməliyyat həcminin yüksəldiyini, eyni zamanda balans strukturunun mürəkkəbləşdiyini göstərir.
Borc qiymətli kağızları 100,000 min manatdan 130,000 min manata çatıb. Artım 30,000 min manat və ya 30% olub. Bu da bankın resurs bazasını diversifikasiya etməyə çalışdığını göstərir. Yəni maliyyələşmə yalnız depozitlərə əsaslanmır, bazar alətləri də aktivləşir.
Kapital və dayanıqlılıq: artım var, lakin mülayimdir
Kapital 2,204,685.33 min manatdan 2,231,782.03 min manata yüksəlib. Artım 27,096.70 min manat və ya 1.23% olub. Bu, aktiv və öhdəlik artımı ilə müqayisədə daha zəif templə baş verib. Deməli, bankın böyüməsi əsasən borclanma və depozit bazası hesabına maliyyələşdirilib, kapital isə eyni sürətlə böyüməyib. Bu vəziyyət gələcək dövrlərdə kapital adekvatlığı baxımından nəzarəti vacib edir.
Bölüşdürülməmiş mənfəət 621,278.89 min manatdan 671,834.84 min manata qalxıb. Artım 50,555.95 min manat və ya 8.14% təşkil edib. Bu göstərici bankın xalis mənfəət yaratmaq qabiliyyətinin kapital bazasına müsbət təsir etdiyini göstərir. Lakin ümumi ehtiyatların 301,223.51 min manatdan 277,764.26 min manata enməsi, yəni 23,459.25 min manat və ya 7.79% azalması ehtiyat strukturu və yenidənqiymətləndirmə komponentlərində azalma olduğunu göstərir.
Gəlirlilik artsa da, əməliyyat pul axını zəifləyib
Ən diqqətçəkən məqamlardan biri odur ki, bankın xalis mənfəəti güclü artsa da, əməliyyat fəaliyyəti üzrə xalis pul axını mənfiyə keçib. Əməliyyat fəaliyyəti ilə əlaqədar xalis pul vəsaitləri əvvəlki dövrdə 377,638.62 min manat müsbət olduğu halda, cari dövrdə -357,775.71 min manat olub. Dəyişmə 735,414.33 min manat mənfi istiqamətdədir. Bu, gəlirliliklə likvid pul axınının fərqli məntiqə tabe olduğunu göstərir.
Bu mənfi dönüşün əsas səbəbi əməliyyat aktivlərində çox böyük artımdır. Əməliyyat aktivlərindən xalis artım/azalma -159,339.36 min manatdan -1,058,337.24 min manata düşüb. Mənfi fərq 899, – yox, daha dəqiq desək 898,997.88 min manatdır. Burada banklara verilmiş kreditlərdə və depozitlərdə xalis artım (azalma) -120,659.05 min manatdan -584,469.58 min manata, müştərilərə verilmiş kreditlərdə xalis artım (azalma) isə -78,160.25 min manatdan -443,824.60 min manata yüksəlib. Yəni bank daha çox kredit verib və daha çox vəsaiti aktivlərə bağlayıb. Bu isə pul çıxışı yaradıb.
Digər tərəfdən, əməliyyat öhdəliklərindən xalis artım/azalma 369,813.28 min manatdan 546,079.45 min manata qalxıb. Artım 176,266.17 min manat və ya 47.66% olub. Xüsusilə müştərilərin depozitləri və cari hesablarında xalis artım 106,837.60 min manatdan 707,644.43 min manata yüksəlib. Artım 600,806.83 min manat və ya 562.37% təşkil edib. Bu, çox güclü müsbət amildir. Lakin aktivlərdəki sürətli artımı kompensasiya etməyə tam yetməyib. Nəticədə əməliyyat pul axını mənfiyə dönüb.
İnvestisiya fəaliyyəti üzrə xalis pul vəsaitləri 353,792.49 min manatdan 42,061.90 min manata düşüb. Azalma 311,730.59 min manat və ya 88.11% olub. Burada əsas səbəb satış üçün nəzərdə tutulan investisiya qiymətli kağızlarının satılması və geri alınmasından daxilolmaların 362,074.58 min manatdan 91,499.13 min manata enməsidir. Azalma 270,575.45 min manat və ya 74.73% təşkil edir. Bu da investisiya portfelinin əvvəlki kimi pul yarada bilmədiyini göstərir.
Maliyyələşdirmə fəaliyyəti üzrə xalis pul vəsaitləri isə -23,802.35 min manatdan 540,336.93 min manata yüksəlib. Burada müsbət dəyişmə 564,139.28 min manatdır. Bunun əsas səbəbi digər borc öhdəliklərinin əldə olunmasının 1,893.05 min manatdan 267,873.33 min manata, digər maliyyə öhdəliklərinin cəlb edilməsinin isə -25,695.40 min manatdan 272,463.60 min manata yüksəlməsidir. Deməli, bank əməliyyat və investisiya axınlarında yaranan təzyiqi maliyyələşdirmə kanalları hesabına tarazlaşdırıb.
Depozit və qiymətli kağız portfeli: struktur nə deyir?
Depozitlər və qiymətli kağızlar portfeli üzrə təqdim olunan məlumat göstərir ki, 31.12.2025 tarixində bankın əsas qiymətli kağız mövqeləri Azərbaycan suveren qiymətli kağızları, qeyri-maliyyə institutlarının qiymətli kağızları və sadə veksellərdən ibarət olub. Suveren qiymətli kağızlar 1,372,334.9 min manat, qeyri-maliyyə institutlarının qiymətli kağızları 931,209.73 min manat, sadə veksellər isə 751,026.45 min manat təşkil edib. Banklararası depozitlər 488,678.24 min manat səviyyəsində olub. Bu struktur göstərir ki, ABB əvvəlki mərhələdə də qiymətli kağızlara və banklararası yerləşdirmələrə ciddi yer verib, lakin 2026-cı ilin II rübündə bu çəkini qismən kreditlər və likvid vəsaitlərin xeyrinə yenidən bölüşdürüb.
Faiz həssaslığı və aktiv-öhdəlik strukturu
Sabit və dəyişkən faizli aktiv və öhdəliklərin təsnifatı göstərir ki, aktivlərin əsas hissəsi sabit faizli və faizsiz maddələrdən ibarətdir. Müştərilərə verilmiş kreditlərin 6,909,306.58 min manatı sabit faizli, 174,675.00 min manatı dəyişkən faizli, 134,207.74 min manatı isə faizsizdir. Qiymətli kağızların da əsas hissəsi sabit faizlidir. Öhdəlik tərəfdə isə depozitlərin böyük hissəsi sabit faizli və faizsiz maddələrdən ibarətdir. Bu struktur ABB-nin faiz dərəcəsi riskini nisbətən idarəolunan saxladığını göstərir, lakin sabit faizli resursların bahalaşması zamanı marja üzərində təzyiq yarana bilər. 2026-cı ilin II rübündə faiz xərclərinin artması məhz belə bir təzyiqin artıq hiss edildiyini göstərir.
ABB-nin 2026-cı il II rüb nəticələri ümumilikdə müsbət qiymətləndirilə bilər. Bank aktivlərini 12.31% artırıb, xalis kredit portfelini 6.89% genişləndirib, fiziki şəxslərin depozitlərini 14.38% yüksəldib və xalis mənfəətini 61.16% artırıb. Ən güclü tərəflər kredit gəlirlərinin artması, komissiya və digər qeyri-faiz gəlirlərində ciddi yüksəliş, eləcə də ehtiyat xərclərinin azalmasıdır.
Bununla belə, risk yaradan məqamlar da açıq görünür. Birincisi, faiz xərcləri 20.84% artıb və bu, resurs bazasının bahalaşdığını göstərir. İkincisi, əməliyyat fəaliyyəti üzrə xalis pul axını mənfiyə keçib; bu isə kredit və depozit artımının nağd axın baxımından gərginlik yaratdığını göstərir. Üçüncüsü, aktiv artımı kapital artımını xeyli üstələyib, yəni böyümə daha çox öhdəliklər hesabına maliyyələşib. Dördüncüsü, hüquqi şəxslərin depozitlərində azalma korporativ bazada rəqabət təzyiqi ehtimalını göstərir.
Nəticə etibarilə, ABB 2026-cı ilin II rübündə daha yüksək gəlirlilik və daha iri balans nümayiş etdirib. Bankın inkişaf trayektoriyası müsbətdir, lakin bu artımın davamlı və sağlam qalması üçün üç istiqamət xüsusi əhəmiyyət daşıyır: resursların maya dəyərinin nəzarətdə saxlanması, əməliyyat pul axınının stabilləşdirilməsi və kapital dayanıqlılığının gücləndirilməsi. Yəni ABB hazırda güclü böyümə mərhələsindədir; əsas məsələ bu böyüməni balanslı və dayanıqlı şəkildə qorumaqdır.
Müəllif:Aynur Qəniyeva