2024 və 2025-ci illərin dekabr aylarının göstəriciləri Mərkəzi Bankın monetar əməliyyatlarında həm faiz siyasəti, həm də likvidliyin idarə olunması alətləri üzrə aydın istiqamət dəyişikliyini göstərir. Göstəricilərə əsasən, son bir ildə faiz dəhlizi aşağı çəkildiyi, eyni zamanda bank sektorunun artıq vəsaitinin Mərkəzi Bankda yerləşdirilmə forması dəyişdiyi müşahidə edilir.
GDP xəbər verir ki, 2025-ci ilin dekabrında faiz parametrləri 2024-cü ilin eyni ayı ilə müqayisədə vahid şəkildə azalıb. Faiz dəhlizinin yuxarı həddi (1 günlük əks repo) 8,25%-dən 7,75%-ə enib — bu, 0,5 faiz bəndi və ya təxminən 6% nisbi azalma deməkdir. Faiz dəhlizinin aşağı həddi (1 günlük depozit) 6,25%-dən 5,75%-ə düşüb — 0,5 bənd və ya təxminən 8% azalma. Uçot (refinanslaşdırma) dərəcəsi də eyni miqdarda — 7,25%-dən 6,75%-ə enib. Notlar üzrə faizlərdə də geriləmə var: 168 günlük notun gəlirliliyi 7,3%-dən 6,8%-ə, 252 günlük notun faizi isə 7,5%-dən 6,9%-a düşüb. Bu paralel azalmalar monetar şərtlərin əvvəlki ilə nisbətən yumşaldığını və faiz siqnalının aşağı yönlü olduğunu göstərir.
Həcm göstəriciləri isə faizlərdən fərqli olaraq daha struktur dəyişikliklərinə işarə edir. Mərkəzi Bank notlarının buraxılış həcmi 2024-cü ilin dekabrındakı 208,2 milyon manatdan 2025-ci ilin dekabrında 370,8 milyon manata yüksəlib. Artım 162,6 milyon manat və ya təxminən 78% təşkil edir. Bu, bazardan likvidliyin not alətləri vasitəsilə daha çox cəlb edildiyini göstərir.
Ən kəskin dəyişiklik 1 günlük depozit əməliyyatlarında qeydə alınıb. Bu alət üzrə həcm bir ildə 1 267,8 milyon manatdan 353,4 milyon manata düşüb. Azalma 914,4 milyon manat və ya təxminən 72% təşkil edir. Yəni banklar artıq vəsaitlərini əvvəlki kimi əsasən overnight (1 günlük) depozitlərdə saxlamır.
Bunun əvəzində 2025-ci ilin dekabrında 7 günlük depozit hərracı aləti ön plana çıxıb. 2024-cü ilin dekabrında bu istiqamətdə əməliyyat olmadığı halda, 2025-ci ilin dekabrında 6,69% faizlə 2 410,45 milyon manatlıq yerləşdirmə həyata keçirilib. Bu rəqəm göstərir ki, likvidlik qısa gecəlik alətdən çıxaraq daha uzun — 7 günlük — sterilizasiya mexanizminə yönəlib.
Refinanslaşdırma əməliyyatlarında isə həm faiz, həm də həcmdə azalma var. Həcm 528,9 milyon manatdan 447 milyon manata düşüb — 81,9 milyon manat və ya təxminən 15,5% azalma. Faiz dərəcəsi də 7,25%-dən 6,75%-ə enib. Bu dinamika bankların Mərkəzi Bank resurslarına əvvəlki ilə nisbətən daha az ehtiyac duyduğunu göstərir.
Ümumi mənzərə belədir: 2025-ci ilin dekabrında monetar siyasət faiz baxımından yumşalıb, lakin likvidliyin idarə olunması daha aktiv və strukturlaşdırılmış alətlərə yönəlib. Birgecəlik depozitlərin payı kəskin azalıb, əvəzində 7 günlük depozit hərracları və not buraxılışı artıb. Bu isə göstərir ki, Mərkəzi Bank bazardakı likvidliyi sadəcə cəlb etmir, eyni zamanda onu daha uzun müddətli və idarəolunan kanallara yönləndirir. Bu cür struktur keçidi adətən inflyasiya risklərinin nisbətən sabitləşdiyi və pul bazarında idarəetmənin daha incə alətlərlə aparıldığı mərhələlərdə müşahidə olunur.