2026-cı il sentyabrın 1-nə Azərbaycanda aktiv vergi ödəyicilərinin, aktiv ƏDV ödəyicilərinin və aktiv təsərrüfat subyektlərinin sayında ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə artım qeydə alınıb.
GDP Dövlət Vergi Xidmətinin məlumatına istinadla xəbər verir ki, statistik göstəricilər vergi uçotunda olan və faktiki iqtisadi fəaliyyət göstərən subyektlərin sayının genişləndiyini, eyni zamanda ƏDV sisteminə daxil olan bizneslərin və fəaliyyət göstərən təsərrüfat obyektlərinin sayında müsbət dinamikanın davam etdiyini göstərir.
Belə ki, 2025-ci il sentyabrın 1-nə aktiv vergi ödəyicilərinin sayı 831 min təşkil etdiyi halda, 2026-cı ilin eyni tarixində bu göstərici 895 263-ə yüksəlib. Nəticədə bir il ərzində aktiv vergi ödəyicilərinin sayı 64 263 vahid və ya təxminən 7,7 faiz artıb. Bu dinamika vergi uçotunda olan və real iqtisadi fəaliyyət göstərən ödəyicilərin sayının artdığını göstərən əsas göstəricilərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayında isə daha yüksək artım tempi müşahidə olunub. 2025-ci il sentyabrın 1-nə aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayı 56,2 min olduğu halda, 2026-cı il sentyabrın 1-nə bu göstərici 62 104-ə çatıb. Beləliklə, müqayisə olunan dövrdə aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayı 5 904 vahid və ya təxminən 10,5 faiz artıb. Bu, təhlil olunan üç əsas göstərici arasında ən yüksək nisbi artımdır.
Aktiv ƏDV ödəyicilərinin ümumi aktiv vergi ödəyicilərindən daha sürətli artması ƏDV qeydiyyatına cəlb olunan sahibkarlıq subyektlərinin əhatə dairəsinin genişlənməsi, müəssisələrin dövriyyəsinin artması və biznes fəaliyyətinin miqyasının böyüməsi ilə əlaqəli ola bilər. Bununla yanaşı, vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi, iqtisadi əməliyyatların rəsmiləşdirilməsi, elektron uçot və hesabat mexanizmlərinin daha geniş tətbiqi də bu göstəricinin yüksəlməsinə təsir edən amillər sırasında göstərilə bilər.
Aktiv təsərrüfat subyektlərinin, yəni obyektlərin sayında da nəzərəçarpacaq artım baş verib. 2025-ci il sentyabrın 1-nə onların sayı 228,2 min olduğu halda, 2026-cı il sentyabrın 1-nə 245 650-yə yüksəlib. Bununla da aktiv təsərrüfat subyektlərinin sayı 17 450 vahid və ya təxminən 7,6 faiz artıb. Göstəricinin yüksəlməsi yeni ticarət, xidmət, istehsal və digər sahibkarlıq obyektlərinin fəaliyyətə başlaması, mövcud bizneslərin fəaliyyət coğrafiyasını genişləndirməsi, əlavə obyektlərin yaradılması və onların vergi uçotuna alınması ilə izah oluna bilər.
Ümumilikdə, 2025-ci il sentyabrın 1-dən 2026-cı il sentyabrın 1-dək müqayisə olunan bütün əsas göstəricilər üzrə azalma deyil, artım qeydə alınıb. Aktiv vergi ödəyicilərinin sayı 64 263 vahid və ya 7,7 faiz, aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayı 5 904 vahid və ya 10,5 faiz, aktiv təsərrüfat subyektlərinin sayı isə 17 450 vahid və ya 7,6 faiz artıb. Faiz ifadəsində ən yüksək artım aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayında müşahidə olunub.
ƏDV ödəyicilərinin sayındakı daha yüksək artım vergi bazasının yalnız ödəyicilərin ümumi sayına görə deyil, eyni zamanda daha böyük dövriyyəyə malik və ƏDV sisteminə daxil olan sahibkarlıq subyektlərinin sayına görə də genişlənməsinin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu dinamika iqtisadi fəaliyyətin rəsmiləşməsi, vergi sisteminin əhatə dairəsinin genişlənməsi və biznes subyektlərinin fəaliyyət miqyasının böyüməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Müsbət dinamikanın formalaşmasına sahibkarlıq fəaliyyətinin genişlənməsi, yeni biznes subyektlərinin yaradılması, iqtisadi fəallığın yüksəlməsi, qeyri-rəsmi fəaliyyətin leqallaşdırılması, nağdsız hesablaşmaların və elektron sənəd dövriyyəsinin genişlənməsi, eləcə də vergi uçotu və nəzarəti mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, rəqəmsal vergi alətlərinin tətbiqinin genişlənməsi və iqtisadi əməliyyatların daha şəffaf şəkildə uçota alınması aktiv vergi və ƏDV ödəyicilərinin sayının artmasına şərait yaradan amillərdən biri ola bilər.
Müəllif:Aynur Qəniyeva