İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu tərəfindən açıqlanan rəsmi statistika göstərir ki, 2025-ci ildə ipoteka bazarında kəmiyyət deyil, daha çox keyfiyyət və struktur yönümlü dəyişikliklər baş verib. 2024-cü illə müqayisə edildikdə,ümumi maliyyələşmə həcmi artdığı halda, portfeldə verilən kreditlərin sayı azalıb, güzəştli və zəmanətli ipoteka mexanizmlərinin çəkisi isə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib.
GDP xəbər verir ki, 2024-cü ildə Fondun vəsaiti hesabına müvəkkil banklar tərəfindən 439,8 milyon manat məbləğində 4 685 ipoteka krediti verildiyi halda, 2025-ci ildə bu göstərici 442,8 milyon manat və 4 309 kredit təşkil edib.
Beləliklə, ümumi maliyyə həcmi 3,0 milyon manat və ya 0,68% artıb, lakin kreditlərin sayı 376 vahid və ya 8,0% azalıb. Bu tendensiya ipoteka bazarında orta kredit məbləğinin yüksəldiyini və bankların daha iri məbləğli kreditlərə üstünlük verdiyini göstərir.
Adi ipoteka kreditləri üzrə dinamika azalma ilə xarakterizə olunur. 2024-cü ildə 357,7 milyon manat məbləğində 3 609 adi ipoteka krediti verildiyi halda, 2025-ci ildə bu göstəricilər 347,2 milyon manat və 3 153 kredit səviyyəsinə enib.
Nəticədə, məbləğ üzrə 10,5 milyon manatlıq yəni 2.9%-lik azalma, say üzrə isə 456 kreditlik yəni 12.6%-lik azalma qeydə alınıb. Bu göstəricilər adi ipotekaya tələbin nisbətən zəiflədiyini və əhalinin alternativ mexanizmlərə yönəldiyini göstərir.
Əksinə, güzəştli ipoteka kreditləri üzrə ciddi artım müşahidə olunub. 2024-cü ildə 82,1 milyon manat məbləğində 1 076 güzəştli ipoteka krediti verildiyi halda, 2025-ci ildə bu göstərici 95,6 milyon manat və 1 156 kredit təşkil edib.
Bu isə məbləğ üzrə 13,5 milyon manat yaxud 16.4% artım , say üzrə isə 80 kredit yəni 7.4% artım deməkdir. Artım göstərir ki, dövlət dəstəyi ilə təqdim olunan ipoteka alətləri xüsusilə gənclər və sosial həssas qruplar üçün daha əlçatan olub.
Zəmanətli ipoteka mexanizmi: bazarın yeni lokomotivi
Ən diqqətçəkən dəyişiklik zəmanətli ipoteka kreditləri üzrə qeydə alınıb. 2024-cü ildə 275 kredit üzrə 28,3 milyon manat zəmanət verildiyi halda, 2026-cı il 1 yanvar tarixinə olan məlumata əsasən, 2025-ci ildə bu göstəricilər 1 490 kredit və 139,9 milyon manat təşkil edib.
Bu, məbləğ üzrə 111,6 milyon manatlıq artım, yəni təxminən 394%, say üzrə isə 1 215 kreditlik artım, yəni təxminən 442% deməkdir. Zəmanət mexanizminin bu qədər genişlənməsi ilkin ödəniş imkanları məhdud olan vətəndaşların ipoteka bazarına çıxışını kəskin şəkildə artırıb.
İpoteka portfeli böyüyür
Fondun fəaliyyətinin ümumi nəticələrinə baxdıqda da müsbət dinamika müşahidə olunur. 2006–2024-cü illər ərzində ipoteka kreditlərinin ümumi həcmi 3,31 milyard manat təşkil etdiyi halda, 2006–2025-ci illərdə bu göstərici 3,76 milyard manatı ötüb.
Beləliklə, 450 milyon manatlıq artım qeydə alınıb ki, bu da 13,6% artım deməkdir. Eyni dövrdə mənzil şəraiti yaxşılaşdırılan ailələrin sayı 52 530-dan 56 800-dən daha çox saya qədər yüksəlib. Bu, 4 270 ailə və ya 8,1% artım deməkdir.
Həm 2024, həm də 2025-ci illərdə ipoteka kreditlərindən faydalananların 67%-ni gənclər və gənc ailələr, kreditlərin təxminən 22%-ni isə regionlar təşkil edib. Bu göstəricilər sosial və regional balansın qorunduğunu göstərsə də, əsas dəyişikliklərin məhsul strukturunda baş verdiyini ortaya qoyur.
2025-ci ilin göstəriciləri ipoteka bazarında kəmiyyət artımından çox struktur transformasiyasını əks etdirir. Adi ipoteka kreditlərinin payı azalır, güzəştli və zəmanətli mexanizmlər isə sürətlə genişlənir. Bu isə ipoteka siyasətinin daha çox sosial əlçatanlıq, risk paylaşımı və uzunmüddətli dayanıqlıq üzərində qurulduğunu göstərir.