Brent markalı neftin qiyməti son ay yarımda ilk dəfə bir barrel üçün 100 dollara yaxınlaşıb. Sentyabrın əvvəlindən neft təxminən 10% bahalaşıb. Buna əsas səbəb Yaxın Şərqdə gərginliyin artması, ABŞ və İran arasında qarşılıqlı zərbələr, həmçinin husilərin Səudiyyə Ərəbistanının enerji obyektlərinə hücumlarıdır.
ICE birjasının məlumatına görə, sentyabrın 8-də Brent neftinin qiyməti 99,5 dollara qədər yüksəlib. Bu, iyulun 24-dən bəri ən yüksək göstəricidir. Daha sonra qiymət 97,9 dollara qədər geriləsə də, iyulun əvvəlindəki minimum səviyyə ilə müqayisədə təxminən 36% yüksək olaraq qalıb.
Neftin bahalaşmasına husilərin Saudi Aramco-nun enerji obyektlərinə hücumları da təsir edib. Səudiyyə Ərəbistanının Energetika Nazirliyi bəzi obyektlərdə yanğın baş verdiyini və müəyyən əməliyyatların müvəqqəti dayandırıldığını bildirib.
Bundan başqa, ABŞ və İranın Hörmüz boğazından keçən gəmilərə və regiondakı müxtəlif obyektlərə qarşılıqlı zərbələri vəziyyəti daha da gərginləşdirib.
Hazırda iki əsas neft nəqli marşrutu — Hörmüz boğazı və Qırmızı dəniz istiqaməti risk altındadır. Bu isə dünya bazarında neft tədarükü ilə bağlı narahatlığı artırır.
Bloomberg-in məlumatına görə, avqustun ikinci yarısında Hörmüz boğazından həftə ərzində 43–53 gəmi, o cümlədən 3–8 neft tankeri keçirdisə, sentyabrın ilk tam həftəsində cəmi 30 gəmi keçib. Onlardan yalnız 2-si neft tankeri olub.
Yeni həftənin əvvəlindən isə boğazdan heç bir tanker keçməyib. Bununla belə, bəzi tankerlərin izləmə sistemlərini söndürərək hərəkət etdiyi və neftin açıq dənizdə bir gəmidən digərinə ötürüldüyü bildirilir. Buna görə rəsmi rəqəmlər real daşınma həcmini tam göstərməyə bilər.
Hazırda Hörmüz boğazından gündə təxminən 4–5 milyon barrel neft keçdiyi bildirilir. Bu, müharibədən əvvəlki səviyyədən təxminən dörd-beş dəfə azdır.
Analitiklərin hesablamalarına görə, Brent neftinin hazırkı qiymətinin təxminən 15–25 dolları geosiyasi risklərlə bağlıdır. Yəni Yaxın Şərqdə münaqişə olmasaydı, neftin qiyməti xeyli aşağı ola bilərdi.
Goldman Sachs avqust ayında Brent neftinin iqtisadi göstəricilər baxımından əsaslandırılmış qiymətini təxminən 80 dollar səviyyəsində qiymətləndirirdi. Bununla belə, hazırkı yüksək qiymət yalnız gələcək risklərlə deyil, real neft tədarükünün azalması ilə də bağlıdır.
Rusiyadan neft məhsullarının ixracının azalması da Brent neftinin qiymətini artıran amillərdən biridir. Freedom Global analitiklərinin hesablamasına görə, bu amil qiymətə əlavə olaraq bir barrel üçün 2–4 dollar təsir edir.
Bununla belə, bazarda hələlik ciddi neft çatışmazlığı yoxdur. Tədarükün bir hissəsi alternativ yollarla həyata keçirilir. Neft daha təhlükəsiz marşrutlarla daşınır, bəzi hallarda isə bir tankerdən digərinə ötürülür. Bu üsullar neft axınını tam dayandırmamağa imkan verir, amma daşınma xərclərini artırır.
Hazırda dünya bazarında ümumi xam neft çatışmazlığı müşahidə edilmir. Çatışmayan həcmlərin bir hissəsi strateji ehtiyatlardan ödənilir. Eyni zamanda, Çinin neftə tələbatı əvvəlki dövrlə müqayisədə aşağıdır.
İyun və iyul aylarında Çinə dəniz yolu ilə gündə 6,6–7 milyon barrel neft göndərilib. Fevral ayında isə bu göstərici təxminən 11 milyon barrel idi. Avqustda idxal bir qədər artsa da, münaqişədən əvvəlki səviyyəyə çatmayıb.
Analitiklərin fikrincə, yaxın həftələrdə Brent neftinin qiyməti 90–105 dollar arasında dəyişə bilər.
Qiymətin davamlı şəkildə 100 dollardan yuxarı qalxması üçün bazarda yeni və ciddi tədarük problemi yaranmalıdır. Məsələn, Hörmüz boğazından tanker hərəkəti daha da azalarsa və ya Səudiyyə Ərəbistanı və digər Körfəz ölkələrinin iri neft obyektlərinə ciddi ziyan dəyərsə, Brent neftinin qiyməti 110–120 dollara qədər yüksələ bilər.
Əksinə, Yaxın Şərqdə gərginlik azalsa və Hörmüz boğazında normal gəmi hərəkəti bərpa olunsa, neftin qiyməti sürətlə aşağı düşə bilər. Bu halda Brent əvvəlcə 90–95 dollar, daha sonra isə təxminən 83–88 dollar səviyyəsinə enə bilər.
Hazırda neftin 100 dollar həddinə yaxınlaşmasının əsas səbəbi Yaxın Şərqdəki münaqişə və neft daşımalarının azalmasıdır. Əgər vəziyyət daha da gərginləşərsə, Brent 110–120 dollara qədər bahalaşa bilər. Gərginlik azalarsa, qiymətin yenidən 90 dolların altına düşməsi mümkündür.