Azərbaycan Beynəlxalq Bankının (ABB) 2026-cı ilin ilk doqquz ayı üzrə maliyyə göstəricilərinin 2025-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisəsi bankın aktivlərinin, kredit portfelinin, depozit bazasının və mənfəətinin əhəmiyyətli dərəcədə artdığını göstərir. Bununla belə, maliyyə hesabatlarının təhlili göstərir ki, bankın fəaliyyət miqyasının genişlənməsi müəyyən risklərlə müşayiət olunur. Xüsusilə kapital adekvatlığının zəifləməsi, kreditlər üzrə yaradılan ehtiyatların artması, maliyyələşmə xərclərinin yüksəlməsi və risklə ölçülmüş aktivlərin kapitaldan daha sürətlə böyüməsi diqqət tələb edən əsas məsələlərdir.
Aktivlər və öhdəliklər üzrə dinamika
2026-cı il sentyabrın 30-na ABB-nin cəmi aktivləri 16 milyard 117,58 milyon manat təşkil edib. Bu göstərici 2025-ci ilin müvafiq tarixində qeydə alınmış 13 milyard 324,52 milyon manatla müqayisədə 2 milyard 793,06 milyon manat və ya 20,96% çoxdur. Aktivlərin belə sürətlə genişlənməsi bankın maliyyə bazarındakı fəaliyyət həcminin böyüdüyünü göstərir.
Eyni dövrdə bankın cəmi öhdəlikləri 11 milyard 213,52 milyon manatdan 13 milyard 794,91 milyon manata yüksəlib. Beləliklə, öhdəliklər 2 milyard 581,39 milyon manat və ya 23,02% artıb. Bankın balans kapitalı isə 2 milyard 111 milyon manatdan 2 milyard 322,67 milyon manata çataraq 211,67 milyon manat və ya 10,03% artım nümayiş etdirib.
Bu göstəricilərin müqayisəsi göstərir ki, bankın öhdəlikləri kapitalından, aktivləri isə kapital artımından daha sürətlə böyüyüb. Başqa sözlə, ABB-nin fəaliyyətinin genişlənməsi daha çox cəlb edilmiş maliyyə resursları hesabına təmin olunub. Bu vəziyyət bankın böyüməsi baxımından müsbət qiymətləndirilsə də, uzunmüddətli maliyyə dayanıqlılığı üçün kapital bazasının genişlənməsi ilə aktivlərin artımı arasında tarazlığın qorunmasını zəruri edir.
Kredit portfelində artım və mümkün risklər
ABB-nin ümumi kredit portfeli 2025-ci il sentyabrın 30-da 6 milyard 802,55 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin eyni tarixində 7 milyard 854,14 milyon manata yüksəlib. Nəticədə kredit portfeli 1 milyard 51,59 milyon manat və ya 15,46% artıb. Xalis kredit portfeli isə 6 milyard 238,98 milyon manatdan 7 milyard 183,71 milyon manata çatıb. Bu, 944,73 milyon manat və ya 15,14% artım deməkdir.
Kredit portfelinin strukturuna nəzər saldıqda ən böyük məbləğ artımının biznes kreditlərində baş verdiyi görünür. Belə ki, biznes kreditlərinin həcmi 2025-ci ildəki 3 milyard 276,89 milyon manatdan 2026-cı ildə 3 milyard 801,75 milyon manata yüksəlib. Bu istiqamətdə artım 524,86 milyon manat və ya 16,02% təşkil edib. Biznes kreditlərinin ümumi kredit artımının təxminən yarısını formalaşdırması ABB-nin korporativ kreditləşmə fəaliyyətini genişləndirdiyini göstərir.
İstehlak kreditləri üzrə də artım qeydə alınıb. Bu kreditlərin həcmi 1 milyard 998,11 milyon manatdan 2 milyard 244,06 milyon manata çatıb. Nəticədə istehlak kreditləri 245,95 milyon manat və ya 12,31% artıb. İpoteka kreditlərinin həcmi isə 1 milyard 527,55 milyon manatdan 1 milyard 808,33 milyon manata yüksəlib. Bu istiqamətdə 280,77 milyon manat və ya 18,38% artım baş verib. Beləliklə, faiz ifadəsində ən yüksək genişlənmə ipoteka kreditlərində müşahidə olunub.
Kreditləşmənin genişlənməsi bankın gəlir əldə etmək imkanlarını artırsa da, portfelin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsini də vacib edir. Xüsusilə kreditlər üzrə mümkün zərərlərin qarşılanması məqsədilə yaradılmış ehtiyatların artım tempi diqqəti cəlb edir.
Belə ki, kreditlər üzrə ehtiyatların həcmi 2025-ci ildə 563,57 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ildə 670,43 milyon manata yüksəlib. Bu, 106,86 milyon manat və ya 18,96% artım deməkdir. Kredit portfelinin 15,46%, ehtiyatların isə 18,96% artması risklərə qarşı ayrılan vəsaitlərin kreditləşmədən daha sürətlə çoxaldığını göstərir. Nəticədə ehtiyatların ümumi kredit portfelinə nisbəti 8,28%-dən 8,54%-ə yüksələrək 0,26 faiz bəndi artıb.
Bu tendensiya bankın kredit risklərinə qarşı daha çox ehtiyat ayırdığını göstərir. Bunun mümkün səbəbləri sırasında kreditlərin risk kateqoriyalarının dəyişməsi, portfelin strukturunda baş verən yeniliklər, mümkün kredit itkiləri üzrə qiymətləndirmələrin yenilənməsi və ya daha ehtiyatlı risk siyasətinin tətbiqi ola bilər. Lakin təqdim edilmiş hesabatlar əsasında ehtiyat artımının birbaşa problemli kreditlərin çoxalmasından qaynaqlandığını təsdiqləmək mümkün deyil. Bunun üçün vaxtı keçmiş və restrukturizasiya edilmiş kreditlərin dinamikası barədə daha ətraflı məlumat tələb olunur.
Depozit bazasının genişlənməsi və maliyyələşmə xərcləri
ABB-nin depozit portfeli 2025-ci ilin sentyabr ayının sonundakı 8 milyard 627,05 milyon manatdan 2026-cı ilin müvafiq dövründə 10 milyard 704,49 milyon manata yüksəlib. Beləliklə, depozitlərin ümumi həcmi 2 milyard 77,45 milyon manat və ya 24,08% artıb.
Depozitlərin strukturunda fiziki şəxslərin vəsaitlərinin daha yüksək templə artması diqqət çəkir. Fiziki şəxslərin depozitləri 2025-ci ildə 3 milyard 146,95 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ildə 4 milyard 145,08 milyon manata çatıb. Bu, 998,13 milyon manat və ya 31,72% artım deməkdir.
Hüquqi şəxslərin depozitləri isə 5 milyard 480,09 milyon manatdan 6 milyard 559,41 milyon manata yüksəlib. Nəticədə bu kateqoriya üzrə artım 1 milyard 79,32 milyon manat və ya 19,70% təşkil edib.
Fiziki şəxslərin depozitlərinin hüquqi şəxslərin vəsaitlərindən daha sürətlə artması bankın maliyyələşmə mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından müsbət tendensiyadır. Bununla belə, hüquqi şəxslərin depozitləri ümumi depozit portfelinin təxminən 61,3%-ni təşkil edir. Bu isə ABB-nin korporativ müştərilərdən cəlb etdiyi vəsaitlərin likvidliyə mümkün təsirinin diqqətlə qiymətləndirilməsini zəruri edir.
Depozitlərin artımı bankın maliyyə resurslarını genişləndirsə də, bu proses maliyyələşmə xərclərinin yüksəlməsi ilə müşayiət olunub. Depozitlər üzrə faiz xərcləri 2025-ci ilin doqquz ayında 198,27 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin müvafiq dövründə 250,55 milyon manata yüksəlib. Bu, təxminən 52,27 milyon manat və ya 26,36% artım deməkdir.
Depozitlər üzrə faiz xərclərinin 26,36% artması depozit portfelinin 24,08%-lik artımını üstələyib. Bu fərq bankın cəlb etdiyi resursların maliyyələşdirmə dəyərinin yüksəlməsi ehtimalını gündəmə gətirir. Bununla belə, faiz xərclərinin artımında depozit həcminin və faiz dərəcələrinin ayrı-ayrılıqda hansı paya malik olduğunu təqdim edilmiş məlumatlar əsasında dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Mənfəətlilik göstəricilərində müsbət dinamika
ABB 2026-cı ilin ilk doqquz ayını 352,38 milyon manat xalis mənfəətlə başa vurub. 2025-ci ilin müvafiq dövründə xalis mənfəət 261,32 milyon manat təşkil etmişdi. Beləliklə, bankın xalis mənfəəti 91,05 milyon manat və ya 34,84% artıb.
Bankın faiz gəlirləri 2025-ci ilin doqquz ayında 805,61 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 937,20 milyon manata yüksəlib. Bu, 131,58 milyon manat və ya 16,33% artım deməkdir. Kredit portfelinin genişlənməsi faiz gəlirlərinin artmasını dəstəkləyən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Lakin faiz xərclərinin dinamikası gəlirlərin artımından daha yüksək olub. Belə ki, faiz xərcləri 283,43 milyon manatdan 336,23 milyon manata yüksəlib. Nəticədə bu istiqamətdə 52,80 milyon manat və ya 18,63% artım qeydə alınıb. Faiz xərclərinin 18,63%, faiz gəlirlərinin isə 16,33% artması bankın maliyyələşmə xərclərinin gəlirlərlə müqayisədə daha sürətlə yüksəldiyini göstərir.
Bu şəraitdə xalis faiz gəlirləri 2025-ci ildəki 512,68 milyon manatdan 2026-cı ildə 585,51 milyon manata çatıb. Artım 72,83 milyon manat və ya 14,21% təşkil edib. Faiz gəlirlərinin yüksəlməsi ilə müqayisədə xalis faiz gəlirlərinin daha aşağı templə artması maliyyələşmə xərclərinin gəlirliliyə müəyyən təzyiq yaratdığını göstərir.
Bankın qeyri-faiz gəlirlərində isə daha sürətli artım müşahidə olunub. Bu gəlirlər 326,49 milyon manatdan 425,37 milyon manata yüksəlib. Beləliklə, qeyri-faiz gəlirləri 98,89 milyon manat və ya 30,29% artıb.
Qeyri-faiz xərcləri isə 439,88 milyon manatdan 483,77 milyon manata çatıb. Bu istiqamətdə artım 43,89 milyon manat və ya 9,98% təşkil edib.
Qeyri-faiz gəlirlərinin 30,29%, qeyri-faiz xərclərinin isə 9,98% artması əməliyyat səmərəliliyi baxımından müsbət göstəricidir. Bank gəlir bazasını xərclərindən daha sürətlə genişləndirə bilib.
2026-cı ilin ilk doqquz ayında ABB-nin vergidən əvvəlki mənfəəti 430,89 milyon manat təşkil edib. Bu göstərici 2025-ci ildəki 315,04 milyon manatla müqayisədə 115,85 milyon manat və ya 36,77% çoxdur. Mənfəət vergisi xərci isə 53,72 milyon manatdan 78,51 milyon manata yüksəlib. Artım təxminən 24,80 milyon manat və ya 46,16% təşkil edib.
Nəticədə bankın xalis mənfəəti 34,84% yüksələrək 352,38 milyon manata çatıb. Mənfəətin aktivlərdən daha sürətlə artması gəlirlilik baxımından müsbət əlamətdir. Bununla belə, mənfəətin dayanıqlılığı qiymətləndirilərkən gəlirlərin strukturuna və xüsusilə qeyri-faiz gəlirlərinin xarakterinə diqqət yetirilməlidir.
Qeyri-faiz gəlirlərinin strukturu və dayanıqlılığı
ABB-nin haqq və komissiya gəlirləri 2025-ci ilin doqquz ayında 198,63 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin müvafiq dövründə 256,60 milyon manata yüksəlib. Nəticədə bu istiqamətdə 57,97 milyon manat və ya 29,19% artım qeydə alınıb.
Komissiya gəlirlərinin genişlənməsi bankın faiz gəlirlərindən kənar xidmət fəaliyyətinin də böyüdüyünü göstərir. Bu artım ödəniş əməliyyatlarının, kart xidmətlərinin və digər bank məhsullarının həcminin genişlənməsi ilə bağlı ola bilər. Lakin təqdim edilmiş hesabatlarda həmin xidmətlər üzrə ayrıca bölgü göstərilmədiyindən artımın konkret mənbələrini müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Valyuta əməliyyatlarından əldə edilən gəlirlər 58,19 milyon manatdan 68,03 milyon manata çatıb. Beləliklə, bu istiqamətdə təxminən 9,85 milyon manat və ya 16,92% artım baş verib.
Bunun əksinə, qiymətli kağızların satışından və yenidən qiymətləndirilməsindən əldə edilən gəlirlər azalıb. 2025-ci ildə 4,25 milyon manat təşkil edən bu göstərici 2026-cı ildə 1,60 milyon manata enib. Azalma 2,65 milyon manat və ya 62,32% olub. Bu vəziyyət investisiya portfelinin strukturundakı dəyişikliklər, bazar qiymətlərinin dinamikası və ya qiymətli kağızlarla aparılan əməliyyatların nəticələri ilə bağlı ola bilər.
Qeyri-faiz gəlirlərində ən diqqətçəkən dəyişikliklərdən biri digər gəlirlər üzrə qeydə alınıb. Bu maddə 2025-ci ildəki 65,42 milyon manatdan 2026-cı ildə 99,14 milyon manata yüksəlib. Nəticədə digər gəlirlər təxminən 33,71 milyon manat və ya 51,53% artıb.
Digər gəlirlərin belə yüksək templə artması ümumi mənfəətliliyə müsbət təsir göstərsə də, bu mənbənin davamlılığı ilə bağlı suallar yaradır. Əgər həmin gəlirlərin əhəmiyyətli hissəsi birdəfəlik əməliyyatlar hesabına formalaşıbsa, növbəti dövrlərdə eyni artım tempinin qorunması çətin ola bilər. Ona görə də ABB-nin mənfəət göstəricilərini qiymətləndirərkən qeyri-faiz gəlirlərinin hansı hissəsinin təkrarlanan əməliyyatlardan əldə edildiyi ayrıca araşdırılmalıdır.
Əməliyyat xərcləri və səmərəlilik
ABB-nin qeyri-faiz xərcləri 2025-ci ilin doqquz ayında 439,88 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 483,77 milyon manata yüksəlib. Artım 43,89 milyon manat və ya 9,98% təşkil edib.
Xərclərin strukturunda əməkhaqqı və kompensasiya ödənişləri 162,50 milyon manatdan 185,30 milyon manata yüksəlib. Bu, 22,80 milyon manat və ya 14,03% artım deməkdir. Əməkhaqqı xərclərinin yüksəlməsi işçi heyətinin sayındakı dəyişikliklər, əməkhaqqı siyasətinin yenilənməsi və ya digər kompensasiya ödənişləri ilə bağlı ola bilər. Lakin hesabatlar bu amillərin təsirini ayrıca müəyyən etməyə imkan vermir.
Ümumi və inzibati xərclər 26,85 milyon manatdan 29,71 milyon manata yüksəlib. Bu istiqamətdə artım 2,86 milyon manat və ya 10,65% təşkil edib. Amortizasiya xərcləri isə 19,95 milyon manatdan 21,68 milyon manata çataraq 1,73 milyon manat və ya 8,66% artıb. Digər əməliyyat xərcləri 230,58 milyon manatdan 247,08 milyon manata yüksəlib. Bu maddədə 16,50 milyon manat və ya 7,16% artım qeydə alınıb.
Əməliyyat xərclərinin artmasına baxmayaraq, bankın xərc-gəlir nisbətində yaxşılaşma müşahidə olunub. Qeyri-faiz xərclərinin xalis faiz və qeyri-faiz gəlirlərinin cəminə nisbəti 2025-ci ilin doqquz ayında təxminən 52,42% olduğu halda, 2026-cı ilin müvafiq dövründə 47,85%-ə enib. Bu, 4,57 faiz bəndi yaxşılaşma deməkdir.
Başqa sözlə, ABB 2026-cı ildə hər 100 manatlıq müvafiq əməliyyat gəlirinin əldə edilməsinə 2025-ci illə müqayisədə daha az vəsait sərf edib. Bu, bankın əməliyyat səmərəliliyinin yüksəldiyini göstərən müsbət nəticədir.
Bununla yanaşı, faiz xərclərinin faiz gəlirlərinə nisbəti 2025-ci ildəki 35,18%-dən 2026-cı ildə 35,88%-ə yüksəlib. Artım 0,70 faiz bəndi təşkil edib. Bu tendensiya davam edərsə, bankın cəlb etdiyi maliyyə resurslarının dəyəri gələcək dövrlərdə xalis faiz gəlirlərinin artımını məhdudlaşdıra bilər.
Kapital adekvatlığının zəifləməsi
ABB-nin maliyyə hesabatlarında diqqət tələb edən əsas göstəricilərdən biri kapital adekvatlığıdır. Bankın I dərəcəli kapital adekvatlığı əmsalı 2025-ci ilin sentyabr ayının sonunda 16,98% olduğu halda, 2026-cı ilin müvafiq tarixində 15%-ə enib. Bu, 1,98 faiz bəndi azalma deməkdir.
Daha əhəmiyyətli dəyişiklik məcmu kapital adekvatlığı əmsalında qeydə alınıb. Belə ki, bu göstərici 2025-ci ildəki 19,78%-dən 2026-cı ildə 15,97%-ə enib. Nəticədə bir il ərzində 3,81 faiz bəndi azalma baş verib.
Kapital adekvatlığının zəifləməsi bankın risklə ölçülmüş aktivlərinin sürətlə genişlənməsi fonunda baş verib. 2025-ci ildə risklə ölçülmüş aktivlərin həcmi 9 milyard 166,03 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ildə 11 milyard 282,50 milyon manata yüksəlib. Bu, 2 milyard 116,47 milyon manat və ya 23,09% artım deməkdir.
Eyni dövrdə tənzimləyici məcmu kapitalın həcmi 1 milyard 813,09 milyon manatdan 1 milyard 802,09 milyon manata enib. Azalma təxminən 10,99 milyon manat və ya 0,61% təşkil edib.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, ABB-nin balans kapitalı 10,03% artdığı halda, tənzimləyici kapitalı 0,61% azalıb. Bu fərqin yaranmasında kapitaldan tutulmaların artması mühüm rol oynayıb.
Belə ki, məcmu kapitaldan tutulmalar 2025-ci ildə 107,86 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ildə 346,71 milyon manata yüksəlib. Bu, 238,85 milyon manat və ya təxminən 221,4% artım deməkdir.
Kapitaldan tutulmaların belə kəskin artması tənzimləyici kapitalın həcminə mənfi təsir göstərib. Bununla yanaşı, risklə ölçülmüş aktivlərin 23,09% genişlənməsi kapital adekvatlığı əmsallarının azalmasını daha da sürətləndirib.
Bu vəziyyət ABB-nin mütləq şəkildə kapital çatışmazlığı ilə üzləşdiyini göstərmir. Belə nəticəyə gəlmək üçün bankın bütün prudensial tələblərə və müvafiq kapital buferlərinə uyğunluğu ayrıca qiymətləndirilməlidir. Lakin kapital adekvatlığı əmsalının bir ildə 3,81 faiz bəndi azalması maliyyə dayanıqlılığı baxımından əhəmiyyətli dəyişiklikdir.
Xüsusilə kredit portfelinin böyüməsi və risklə ölçülmüş aktivlərin artması davam edərsə, gələcək dövrlərdə kapitalın gücləndirilməsi məsələsi daha çox əhəmiyyət qazana bilər. Bunun üçün həm kapitaldan tutulmaların iqtisadi mahiyyəti, həm də riskli aktivlərin strukturunda baş verən dəyişikliklər təhlil olunmalıdır.
Likvidlik göstəricilərində dəyişikliklər
ABB-nin likvid aktivləri üzrə göstəricilərdə müsbət dinamika müşahidə olunub. Bankın nağd pul və onun ekvivalentlərinin həcmi 2025-ci ildə 2 milyard 737,54 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ildə 3 milyard 410,53 milyon manata yüksəlib. Bu, 672,99 milyon manat və ya 24,58% artım deməkdir.
Banklar və digər maliyyə institutlarında yerləşdirilmiş depozitlərin həcmi isə 488,31 milyon manatdan təxminən 1 milyard 417,08 milyon manata çatıb. Nəticədə bu istiqamətdə 928,77 milyon manat və ya 190,20% artım qeydə alınıb.
Bunun əksinə, bankın qiymətli kağızlar portfeli azalıb. 2025-ci ildə 3 milyard 203,55 milyon manat təşkil edən qiymətli kağızların həcmi 2026-cı ildə 2 milyard 934,75 milyon manata enib. Azalma 268,80 milyon manat və ya 8,39% təşkil edib.
Nağd vəsaitlərin və maliyyə institutlarındakı yerləşdirmələrin artması bankın likvidlik imkanlarını gücləndirən amillər kimi qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, likvidliyin real vəziyyətini müəyyənləşdirmək üçün aktivlərin həcmi ilə yanaşı, öhdəliklərin ödəniş müddətləri də nəzərə alınmalıdır.
Likvidlik hesabatına əsasən, ani ödəniş müddəti üzrə aktivlərlə öhdəliklər arasındakı mənfi fərq 2025-ci ilin sentyabr ayında 5,11 milyard manat olduğu halda, 2026-cı ildə təxminən 5,66 milyard manata yüksəlib. Beləliklə, mənfi fərq təxminən 544,95 milyon manat genişlənib.
Bu dəyişiklik bankın dərhal ödənilə bilən öhdəliklərinin müvafiq müddət üzrə aktivlərdən daha çox olduğunu göstərir. Lakin bu göstəricini birbaşa likvidlik çatışmazlığı kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Çünki tələbli depozitlərin hamısının eyni vaxtda çıxarılması gözlənilmir və bankların likvidlik vəziyyəti müxtəlif davranış modelləri, likvid aktivlərin keyfiyyəti və stress-test nəticələri əsasında qiymətləndirilir.
Bununla belə, ani müddət üzrə mənfi fərqin böyüməsi ABB-nin öhdəliklərinin müddət strukturu və likvidlik risklərinin idarə olunmasına xüsusi diqqət yetirməsini zəruri edir.
Pul vəsaitlərinin hərəkətində əsas dəyişikliklər
ABB-nin pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabatı 2026-cı ilin ilk doqquz ayında əməliyyat fəaliyyətindən yaranan pul axınlarının əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığını göstərir.
Belə ki, 2025-ci ilin ilk doqquz ayında əməliyyat fəaliyyətindən 555,80 milyon manatlıq xalis pul çıxışı qeydə alındığı halda, 2026-cı ilin müvafiq dövründə 684,76 milyon manatlıq müsbət pul axını yaranıb. Bu, əməliyyat pul axınlarında 1 milyard 240,56 milyon manatlıq müsbət dəyişiklik deməkdir.
Əməliyyat fəaliyyətindən pul axınlarının mənfidən müsbətə keçməsində müştəri depozitləri və cari hesablar üzrə hərəkətin dəyişməsi mühüm rol oynayıb. Belə ki, 2025-ci ildə bu maddə üzrə 974,39 milyon manatlıq xalis azalma müşahidə edildiyi halda, 2026-cı ildə 972,11 milyon manatlıq xalis artım qeydə alınıb.
Lakin investisiya fəaliyyətindən pul axınlarında əks istiqamətli dinamika müşahidə olunub. 2025-ci ilin doqquz ayında investisiya fəaliyyətindən 68,43 milyon manat müsbət xalis pul axını olduğu halda, 2026-cı ilin müvafiq dövründə 358,06 milyon manatlıq mənfi pul axını yaranıb. Bu, 426,49 milyon manatlıq mənfi dəyişiklik deməkdir.
İnvestisiya fəaliyyətində digər maddə üzrə qeydə alınmış 248,91 milyon manatlıq mənfi pul axını xüsusilə diqqət çəkir. Həmin məbləğin hansı əməliyyatlarla əlaqədar formalaşması barədə ətraflı məlumatın olmaması onun birdəfəlik, yoxsa davamlı xarakter daşıdığını müəyyən etməyə imkan vermir.
Maliyyələşdirmə fəaliyyətindən pul axınları da mənfiyə keçib. 2025-ci ildə bu istiqamətdə 43,76 milyon manat müsbət pul axını olduğu halda, 2026-cı ildə 352,20 milyon manatlıq mənfi pul axını qeydə alınıb. Nəticədə maliyyələşdirmə fəaliyyətindən pul axınları 395,96 milyon manat azalıb.
Ümumilikdə, pul vəsaitlərində xalis dəyişiklik 2025-ci ildə mənfi 443,61 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ildə mənfi 25,50 milyon manat təşkil edib. Beləliklə, pul vəsaitlərinin xalis dəyişməsində 418,11 milyon manatlıq yaxşılaşma baş verib.
Bu nəticələr bankın əməliyyat fəaliyyətindən pul yaratmaq imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığını göstərir. Bununla belə, investisiya və maliyyələşdirmə fəaliyyətindən yaranan mənfi axınların mahiyyəti bankın uzunmüddətli pul vəsaitləri balansının qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Ümumi qiymətləndirmə: ABB-nin böyüməsi nə dərəcədə dayanıqlıdır?
Azərbaycan Beynəlxalq Bankının 2026-cı ilin ilk doqquz ayı üzrə maliyyə nəticələrinin təhlili göstərir ki, bank fəaliyyət miqyasını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib və mənfəətliliyini artırıb. Aktivlərin 20,96%, kredit portfelinin 15,46%, depozitlərin 24,08% və xalis mənfəətin 34,84% artması bankın maliyyə göstəricilərində müsbət dinamikanın mövcud olduğunu təsdiqləyir.
Xüsusilə depozit bazasının genişlənməsi bankın maliyyələşmə imkanlarını artırıb, qeyri-faiz gəlirlərinin yüksəlməsi isə mənfəətin formalaşmasında əlavə rol oynayıb. Qeyri-faiz xərclərinin gəlirlərdən daha aşağı templə artması nəticəsində xərc-gəlir nisbətinin 52,42%-dən 47,85%-ə enməsi əməliyyat səmərəliliyinin yaxşılaşdığını göstərir.
Eyni zamanda əməliyyat fəaliyyətindən pul axınlarının 555,80 milyon manatlıq mənfi göstəricidən 684,76 milyon manatlıq müsbət göstəriciyə keçməsi bankın cari fəaliyyətindən yaranan pul vəsaitləri üzrə vəziyyətin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığını nümayiş etdirir.
Bununla belə, maliyyə göstəricilərindəki müsbət dinamika müəyyən risklərin artmasını istisna etmir.
İlk növbədə, kapital adekvatlığı üzrə göstəricilər diqqət tələb edir. Bankın məcmu kapital adekvatlığı əmsalının 19,78%-dən 15,97%-ə enməsi, risklə ölçülmüş aktivlərin isə 23,09% artması kapital təminatının əvvəlki dövrlə müqayisədə zəiflədiyini göstərir. Xüsusilə balans kapitalının artmasına baxmayaraq, tənzimləyici kapitalın azalması gələcək dövrlərdə ayrıca izlənilməlidir.
İkinci mühüm məsələ kredit portfelinin keyfiyyətidir. Kreditlərin ümumi həcmi 15,46% artdığı halda, mümkün kredit itkiləri üzrə ehtiyatların 18,96% yüksəlməsi risklərin qiymətləndirilməsinin aktuallığını artırır. Ehtiyatların artması birbaşa problemli kreditlərin çoxalması demək olmasa da, bu tendensiyanın səbəblərinin müəyyənləşdirilməsi vacibdir.
Üçüncü məsələ maliyyələşmə xərcləri ilə bağlıdır. Faiz xərclərinin 18,63% artaraq faiz gəlirlərinin 16,33%-lik artımını üstələməsi bankın maliyyə resurslarının dəyərinin gəlirlilik üzərində təzyiq yaratdığını göstərir. Bu tendensiyanın davam etməsi gələcəkdə xalis faiz gəlirlərinin artım tempini məhdudlaşdıra bilər.
Digər diqqətçəkən məqam qeyri-faiz gəlirlərinin strukturudur. Xüsusilə digər gəlirlər maddəsinin 51,53% artması bankın mənfəət göstəricilərini dəstəkləsə də, həmin gəlirlərin hansı hissəsinin davamlı mənbələr hesabına formalaşdığı aydınlaşdırılmalıdır.
Likvidlik baxımından isə nağd vəsaitlərin və banklararası yerləşdirmələrin artması müsbət göstəricidir. Lakin ani ödəniş müddəti üzrə aktivlərlə öhdəliklər arasındakı mənfi fərqin təxminən 544,95 milyon manat böyüməsi likvidlik risklərinin idarə edilməsində ehtiyatlı yanaşmanın əhəmiyyətini artırır.
Müəllif:Aynur Qəniyeva