2026-cı ilin avqust ayının göstəriciləri illik müqayisədə Azərbaycanın bank-maliyyə sektorunda əsas həcm göstəriciləri üzrə artım meylinin üstünlük təşkil etdiyini göstərir. Bankların sayında azalma qeydə alınsa da, sektorun aktivləri, kredit və depozit portfelləri, mənfəət göstəriciləri, manatla pul kütləsi və nağdsız ödənişlərin həcmi artıb. Eyni zamanda, əsas makroiqtisadi göstəricilərdə də ümumilikdə müsbət dinamika müşahidə olunub.
Xüsusilə kreditləşmənin artımı, əhalinin milli valyutada əmanətlərinin sürətli artımı və bank sektorunun mənfəət göstəricilərində ikirəqəmli yüksəliş diqqət çəkir. Bununla yanaşı, ayrı-ayrı institusional göstəricilərdə, özünəxidmət terminalları və bankomatlar vasitəsilə aparılan ödənişlərdə, eləcə də aylıq inflyasiyada azalma qeydə alınıb. Bu dinamika bank-maliyyə sistemində ümumi genişlənmə fonunda ayrı-ayrı istiqamətlər üzrə fərqli tendensiyaların davam etdiyini göstərir.
Bununla belə, sektorun bütün göstəriciləri eyni istiqamətdə dəyişməyib. Fəaliyyət göstərən bankların və bank şöbələrinin sayı azalıb, özünəxidmət terminalları və bankomatlar vasitəsilə həyata keçirilən ödənişlərin həcmində kəskin geriləmə baş verib, aylıq inflyasiya isə aşağı düşüb.
Bankların sayı azalıb, filial və ATM şəbəkəsi genişlənib
Bank sektorunun institusional göstəricilərində struktur dəyişiklikləri diqqət çəkir. 2025-ci ilin avqustunda ölkədə 22 bank fəaliyyət göstərdiyi halda, 2026-cı ilin eyni dövründə onların sayı 21-ə enib. Beləliklə, fəaliyyət göstərən bankların sayı 1 vahid və ya 4,55 faiz azalıb.
Bankların ümumi sayının azalmasına baxmayaraq, filial şəbəkəsində genişlənmə baş verib. Bank filiallarının sayı 498-dən 508-ə yüksəlib. Bu, 10 filial və ya 2,01 faiz artım deməkdir.
Bank şöbələrinin sayında isə əks dinamika müşahidə olunub. Şöbələrin sayı 87-dən 80-ə düşüb, yəni 7 şöbə və ya 8,05 faiz azalıb.
Nağd pul infrastrukturu üzrə ATM-lərin sayı artıb. 2025-ci ilin avqustunda 3 379 olan ATM sayı 2026-cı ilin avqustunda 3 507-yə çatıb. Beləliklə, ATM-lərin sayı 128 vahid və ya 3,79 faiz artıb.
Bank sektorunda məşğulluq da yüksəlib. Sektorda çalışanların sayı 26 735 nəfərdən 27 773 nəfərə çatıb. Nəticədə, bank sektorunda çalışanların sayı 1 038 nəfər və ya 3,88 faiz artıb.
Bu göstəricilər bankların sayının azalmasının sektorun fiziki xidmət və məşğulluq imkanlarının daralması ilə müşayiət olunmadığını göstərir. Əksinə, filial, ATM və əməkdaş sayında artım müşahidə edilir.
Bank aktivləri 62,5 milyard manata yaxınlaşıb
Bank sektorunun maliyyə göstəricilərində institusional göstəricilərlə müqayisədə daha nəzərəçarpacaq artım qeydə alınıb.
Bankların cəmi aktivləri 2025-ci ilin avqustunda 55 672,4 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin avqustunda 62 475,9 milyon manata yüksəlib. Beləliklə, bank sektorunun aktivləri bir ildə 6 803,5 milyon manat və ya 12,22 faiz artıb.
Bankların cəmi öhdəlikləri isə 48 595,3 milyon manatdan 54 722,7 milyon manata çatıb. Bu göstərici üzrə artım 6 127,4 milyon manat və ya 12,61 faiz təşkil edib.
Balans kapitalı da böyüyüb. Kapitalın həcmi 7 077,1 milyon manatdan 7 753,2 milyon manata yüksəlib. Bununla da balans kapitalında 676,1 milyon manat və ya 9,55 faiz artım qeydə alınıb.
Beləliklə, aktiv və öhdəliklərin artım tempi kapitalın artım tempini üstələyib. Bununla belə, hər üç əsas balans göstəricisi üzrə müsbət dinamika qorunub.
Kredit portfeli 14,35% böyüyüb, ən sürətli artım biznes kreditlərindədir
Bank sektorundakı genişlənmənin əsas istiqamətlərindən biri kredit bazarı olub.
Bankların ümumi kredit portfeli 2025-ci ilin avqustunda 28 704,9 milyon manat təşkil edirdisə, 2026-cı ilin avqustunda bu göstərici 32 824,2 milyon manata çatıb. Beləliklə, kredit portfeli 4 119,3 milyon manat və ya 14,35 faiz artıb.
Kredit portfelinin strukturunda ən yüksək nisbi artım biznes kreditlərində qeydə alınıb. Biznes kreditlərinin həcmi 15 091,8 milyon manatdan 17 822,9 milyon manata yüksəlib. Artım 2 731,1 milyon manat və ya 18,10 faiz təşkil edib.
İstehlak kreditləri də ikirəqəmli templə böyüyüb. Bu kreditlərin həcmi 9 114,5 milyon manatdan 10 261,1 milyon manata çatıb. Beləliklə, istehlak kreditləri 1 146,6 milyon manat və ya 12,58 faiz artıb.
İpoteka kreditlərində artım daha mülayim olub. İpoteka portfeli 4 498,6 milyon manatdan 4 740,2 milyon manata yüksəlib. Artım 241,6 milyon manat və ya 5,37 faiz təşkil edib.
Nəticədə, müqayisə olunan dövrdə kredit portfelinin bütün əsas istiqamətləri üzrə artım baş verib. Faiz ifadəsində ən yüksək dinamika 18,10 faizlə biznes kreditlərində, daha sonra 12,58 faizlə istehlak kreditlərində, ən aşağı artım isə 5,37 faizlə ipoteka kreditlərində qeydə alınıb.
Depozit portfeli 41,8 milyard manata çatıb
Kreditləşmə ilə paralel olaraq bankların resurs bazasında da genişlənmə müşahidə edilib.
Bankların cəmi depozit portfeli 2025-ci ilin avqustunda 36 517,8 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin avqustunda 41 792,5 milyon manata yüksəlib. Bu, 5 274,7 milyon manat və ya 14,44 faiz artım deməkdir.
Hüquqi şəxslərin depozitləri 21 431,8 milyon manatdan 23 981,6 milyon manata çatıb. Artım 2 549,8 milyon manat və ya 11,90 faiz təşkil edib.
Fiziki şəxslərin depozitləri isə daha yüksək templə böyüyüb. Əhalinin banklardakı depozitlərinin həcmi 15 086,0 milyon manatdan 17 810,9 milyon manata yüksəlib. Bu seqmentdə artım 2 724,9 milyon manat və ya 18,06 faiz olub.
Beləliklə, fiziki şəxslərin depozitlərinin artım tempi hüquqi şəxslərin depozitlərinin artım tempindən yüksək olub. Eyni zamanda, fiziki şəxslərin depozitlərində mütləq artım da hüquqi şəxslər üzrə qeydə alınan artımı üstələyib.
Manatla əmanətlər təxminən 25% artıb
Əhalinin əmanətlərinin valyuta strukturu daha diqqətçəkən dinamikanı üzə çıxarır. Əsas artım milli valyutada yerləşdirilən vəsaitlər hesabına formalaşıb.
Milli valyutada əmanətlərin həcmi 2025-ci ilin avqustunda 10 149,5 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin avqustunda 12 684,6 milyon manata yüksəlib. Bununla da manatla əmanətlər 2 535,1 milyon manat və ya 24,98 faiz artıb.
Xarici valyutada əmanətlər isə 4 936,5 milyon manatdan 5 126,3 milyon manata yüksəlib. Bu seqmentdə artım cəmi 189,8 milyon manat və ya 3,84 faiz təşkil edib.
Beləliklə, fiziki şəxslərin əmanətlərindəki ümumi artımın əsas hissəsi milli valyutada saxlanılan vəsaitlərin hesabına təmin olunub. Manatla əmanətlərin 24,98 faizlik artımı xarici valyutada əmanətlərin 3,84 faizlik artımını əhəmiyyətli dərəcədə üstələyib.
Fiziki şəxslərin müddətli əmanətlərində də yüksək artım qeydə alınıb. Müddətli əmanətlərin həcmi 9 560,8 milyon manatdan 11 520,7 milyon manata yüksəlib. Artım 1 959,9 milyon manat və ya 20,50 faiz təşkil edib.
Hüquqi şəxslərin tələbli depozitləri 13,40% artıb
Korporativ seqmentdə tələbli depozitlər də yüksəlib.
2025-ci ilin avqustunda hüquqi şəxslərin tələbli depozitlərinin həcmi 16 170,1 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə bu göstərici 18 337,0 milyon manata çatıb.
Beləliklə, hüquqi şəxslərin tələbli depozitlərinin həcmi 2 166,9 milyon manat və ya 13,40 faiz artıb.
Bankların xalis mənfəəti 950 milyon manata yaxınlaşıb
Bank sektorunun genişlənməsi maliyyə nəticələrində də özünü göstərib.
2025-ci ilin yanvar–avqust aylarında bank sektorunun xalis mənfəəti 774,3 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə bu göstərici 949,7 milyon manata yüksəlib. Nəticədə, bankların xalis mənfəəti 175,4 milyon manat və ya 22,65 faiz artıb.
Əməliyyat mənfəətində artım daha yüksək olub. Bu göstərici 1 187,5 milyon manatdan 1 487,7 milyon manata yüksəlib. Əməliyyat mənfəətində artım 300,2 milyon manat və ya 25,28 faiz təşkil edib.
Banklar tərəfindən ödənilmiş mənfəət vergisinin məbləği də artıb. Ödənilən mənfəət vergisi 187,9 milyon manatdan 245,8 milyon manata çatıb. Artım 57,9 milyon manat və ya 30,81 faiz təşkil edib.
Beləliklə, müqayisə olunan dövrdə xalis mənfəət, əməliyyat mənfəəti və mənfəət vergisi üzrə ikirəqəmli artım qeydə alınıb. Faiz ifadəsində ən yüksək artım 30,81 faizlə ödənilmiş mənfəət vergisində, daha sonra 25,28 faizlə əməliyyat mənfəətində və 22,65 faizlə xalis mənfəətdə müşahidə olunub.
M2 pul kütləsi 20,68%, xarici öhdəliklər təxminən 30% artıb
Monetar sektorda da ciddi artım qeydə alınıb.
Manatla geniş mənada pul kütləsinin — M2 aqreqatının həcmi 2025-ci ilin avqustunda 36 806,2 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin avqustunda 44 416,6 milyon manata yüksəlib. Beləliklə, M2 pul kütləsi 7 610,4 milyon manat və ya 20,68 faiz artıb.
Bank sektorunun xarici öhdəliklərinin həcmi də yüksəlib. Bu göstərici 2 763,6 milyon manatdan 3 591,8 milyon manata çatıb. Artım 828,2 milyon manat və ya 29,97 faiz təşkil edib.
Xarici öhdəliklərin təxminən 30 faiz artması bank sisteminin xarici maliyyələşmə mənbələri üzrə öhdəliklərinin də əhəmiyyətli şəkildə genişləndiyini göstərir.
Ödəniş kartlarının sayı 23 milyona yaxınlaşıb
Ödəniş sistemləri üzrə göstəricilər rəqəmsal və nağdsız əməliyyatların genişlənməsinin davam etdiyini göstərir.
Dövriyyədə olan ödəniş kartlarının sayı 2025-ci ilin avqustunda 21 milyon 129 min ədəd olduğu halda, 2026-cı ilin avqustunda 22 milyon 974 min ədədə çatıb. Beləliklə, kartların sayı 1 milyon 845 min ədəd və ya 8,73 faiz artıb.
Kartlar vasitəsilə həyata keçirilən ölkədaxili nağdsız ödənişlərin həcmi 8 172 milyon manatdan 8 888 milyon manata yüksəlib. Bu göstərici üzrə artım 716 milyon manat və ya 8,76 faiz təşkil edib.
Elektron ticarət vasitəsilə aparılan ödənişlərin həcmi də artıb. Bu göstərici 7 153 milyon manatdan 7 682 milyon manata çatıb. Artım 529 milyon manat və ya 7,40 faiz olub.
POS-terminallar vasitəsilə həyata keçirilmiş ödənişlərin həcmi isə daha yüksək templə genişlənib. POS ödənişləri 1 015 milyon manatdan 1 204 milyon manata yüksəlib. Bununla da 189 milyon manat və ya 18,62 faiz artım qeydə alınıb.
Ödəniş sistemlərinin digər seqmentində isə əks tendensiya müşahidə olunub. Özünəxidmət terminalları və bankomatlar vasitəsilə həyata keçirilmiş ödənişlərin həcmi 4 milyon manatdan 2 milyon manata enib. Beləliklə, bu göstərici üzrə 2 milyon manat və ya 50 faiz azalma baş verib.
Rəqəmlər göstərir ki, kart, elektron ticarət və POS əməliyyatları genişləndiyi halda, özünəxidmət terminalları və bankomatlar vasitəsilə ödənişlərin həcmi kəskin şəkildə azalıb.
Aylıq inflyasiya azalıb, 12 aylıq inflyasiya yüksəlib
İnflyasiya göstəricilərində isə vahid istiqamət müşahidə olunmayıb.
Aylıq inflyasiya 2025-ci ilin avqustunda 0,4 faiz olduğu halda, 2026-cı ilin avqustunda 0,2 faizə enib. Bu, 0,2 faiz bəndi və ya nisbi ifadədə 50 faiz azalma deməkdir.
Bununla yanaşı, 12 aylıq inflyasiya 4,9 faizdən 5,7 faizə yüksəlib. Beləliklə, illik inflyasiyada 0,8 faiz bəndi artım baş verib. Nisbi ifadədə bu artım təxminən 16,33 faiz təşkil edir.
Orta illik inflyasiya isə 5,6 faizdən 5,7 faizə yüksəlib. Artım 0,1 faiz bəndi, nisbi ifadədə isə təxminən 1,79 faiz olub.
Beləliklə, avqust ayında qiymət artımının aylıq tempi zəifləsə də, 12 aylıq və orta illik inflyasiya göstəricilərində müəyyən yüksəliş qeydə alınıb.
Bank-maliyyə sistemində artım əsas trend olaraq qalır
2025-ci ilin avqustu ilə 2026-cı ilin avqustunun müqayisəsi bank və maliyyə sistemində genişlənmənin əsas tendensiya olduğunu göstərir.
Bir il ərzində bankların aktivləri 6 803,5 milyon manat və ya 12,22 faiz, öhdəlikləri 6 127,4 milyon manat və ya 12,61 faiz, balans kapitalı 676,1 milyon manat və ya 9,55 faiz artıb.
Kredit portfeli 4 119,3 milyon manat və ya 14,35 faiz, depozit portfeli isə 5 274,7 milyon manat və ya 14,44 faiz böyüyüb. Kredit bazarında ən yüksək nisbi artım 18,10 faizlə biznes kreditlərində, depozit bazarında isə diqqətçəkən dinamika 24,98 faiz artan milli valyutada əmanətlərdə qeydə alınıb.
Fiziki şəxslərin depozitləri 2 724,9 milyon manat və ya 18,06 faiz, müddətli əmanətləri 1 959,9 milyon manat və ya 20,50 faiz, hüquqi şəxslərin depozitləri isə 2 549,8 milyon manat və ya 11,90 faiz artıb.
Bank sektorunun xalis mənfəətinin 175,4 milyon manat və ya 22,65 faiz, əməliyyat mənfəətinin 300,2 milyon manat və ya 25,28 faiz, ödənilmiş mənfəət vergisinin isə 57,9 milyon manat və ya 30,81 faiz yüksəlməsi sektorun maliyyə nəticələrinin də əhəmiyyətli şəkildə yaxşılaşdığını göstərir.
Monetar göstəricilərdə M2 pul kütləsi 7 610,4 milyon manat və ya 20,68 faiz, bank sektorunun xarici öhdəlikləri isə 828,2 milyon manat və ya 29,97 faiz artıb.
Ödəniş sistemlərində kartların sayı 1 milyon 845 min ədəd və ya 8,73 faiz, kartlarla ölkədaxili nağdsız ödənişlər 716 milyon manat və ya 8,76 faiz, elektron ticarət ödənişləri 529 milyon manat və ya 7,40 faiz, POS-terminal ödənişləri isə 189 milyon manat və ya 18,62 faiz artıb. Özünəxidmət terminalları və bankomatlar vasitəsilə ödənişlərin həcmi isə 2 milyon manat və ya 50 faiz azalıb.
Makroiqtisadi göstəricilərdə ÜDM 4 671,7 milyon manat və ya 5,63 faiz, qeyri-neft ÜDM-i 3 252,3 milyon manat və ya 6,41 faiz, əsas kapitala investisiyalar 1 303,3 milyon manat və ya 11,46 faiz, əhalinin nominal gəlirləri isə 5 572,0 milyon manat və ya 9,62 faiz artıb.
Eyni zamanda, fəaliyyət göstərən bankların sayı 1 vahid və ya 4,55 faiz, bank şöbələrinin sayı 7 vahid və ya 8,05 faiz azalıb. Aylıq inflyasiya 0,4 faizdən 0,2 faizə enərək 0,2 faiz bəndi və ya nisbi ifadədə 50 faiz azalıb, lakin 12 aylıq inflyasiya 4,9 faizdən 5,7 faizə, yəni 0,8 faiz bəndi və təxminən 16,33 faiz, orta illik inflyasiya isə 5,6 faizdən 5,7 faizə, yəni 0,1 faiz bəndi və təxminən 1,79 faiz yüksəlib.
Ümumi mənzərə göstərir ki, müqayisə olunan dövr bank sektorunda balans və kredit-depozit göstəricilərinin genişlənməsi, mənfəətliliyin yüksəlməsi, milli valyutada əmanətlərin xarici valyutadakı əmanətlərdən xeyli sürətli artması və nağdsız ödənişlərin daha geniş miqyas alması ilə xarakterizə olunur. Bununla yanaşı, bankların sayındakı azalma, bəzi xidmət formatlarının daralması və illik inflyasiyanın yüksəlməsi sektor və iqtisadiyyat üzrə dinamikanın bütün istiqamətlərdə eyni olmadığını göstərir.
Müəllif: Aynur Qəniyeva