ABB İnvest İnvestisiya Şirkətinin 2024–2025 ticarət nəticələrinin müqayisəsi göstərir ki, şirkətin BFB-də ümumi ticarət həcmi 2024-cü ildə 59,071,219,597 manat olduğu halda 2025-ci ildə 38,393,923,670 manata enib və bu, 20,677,295,927 manat məbləğində və ya 35.0% azalma deməkdir. Bu geriləmənin əsas ağırlıq mərkəzi repo əməliyyatlarıdır: repo əməliyyatları 56,657,067,188 manatdan 32,523,403,926 manata düşüb ki, bu da 24,133,663,262 manat və ya 42.6% azalma deməkdir. Yəni ümumi dövriyyənin azalması ən çox repo seqmenti üzrə aktivliyin zəifləməsi ilə izah olunur. Repo 2024-cü ildə ABB İnvest-in dövriyyəsində dominant paya malik idi, 2025-ci ildə isə bu pay həm həcmin düşməsi, həm də digər alətlərin nisbi artımı fonunda əhəmiyyətli dərəcədə zəifləyib.
GDP xəbər verir ki, bununla paralel, ABB İnvestin 2025-ci ilin yanvar-dekabr aylarını əhatə edən ticarət nəticələrində dövlət istiqrazları üzrə kəskin artım müşahidə olunur: dövriyyə 1,871,137,867 manatdan 5,071,204,237 manata yüksəlib ki, bu da 3,200,066,370 manat və ya 171.04% artım deməkdir. Bu dinamika bir neçə amillə izah oluna bilər: bazarda risk iştahının azalması fonunda daha təhlükəsiz alətlərə yönəlmə, faiz təklifinin və gəlirlilik səviyyələrinin dövlət istiqrazlarını daha cəlbedici etməsi, həmçinin portfelin daha çox sabit gəlirli alətlər istiqamətində yenidən balanslaşdırılması. Başqa sözlə, 2025-ci ildə ABB İnvest ticarət davranışında repo kimi qısamüddətli likvidlik əməliyyatlarından qismən çıxaraq, dövriyyəni daha çox dövlət borc alətləri üzərindən formalaşdırmağa üstünlük verib.
ABB İnvest İnvestisiya şirkətinin 2025-ci ilin sonuna olan ticarət göstəricilərində Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankının (ARMB)qiymətli kağızları üzrə də artım qeydə alınıb. Bu seqmentdə dövriyyə 105,516,394 manatdan 201,980,736 manata yüksəlib ki, bu da 96,464,342 manat və ya 91.42% artım deməkdir. Bu artım repo azalmasının yaratdığı boşluğu tam doldurmasa da, şirkətin likvid və nisbətən aşağı riskli alətlərə yönəlmə xəttini tamamlayır. ARMB kağızları adətən qısa və orta müddətdə likvidliyin idarə olunması və portfelin müvəqqəti yerləşdirilməsi üçün istifadə edildiyindən, bu istiqamətdəki artım ümumi strategiya ilə uyğunluq təşkil etdiyi müşahidə edilir.
ABB İnvest İnvestisiya şirkətinin ötən ilin sonuna olan ticarət nəticələrində korporativ istiqrazlar üzrə də müsbət dinamika müşahidə olunur. Bu alət üzrə Bakı Fond Birjasında ABB İnvest tərəfindən aparılan ticarət üzrə dövriyyə 323,977,736 manatdan 579,314,676 manata yüksəlib və nəticədə 255,336,940 manat və ya 78.81% artım qeydə alınıb. Bu göstərici ABB İnvest-in yalnız tam konservativ strategiyaya keçmədiyini, eyni zamanda daha yüksək gəlirlilik axtarışını korporativ borc alətləri vasitəsilə davam etdirdiyini göstərir. Lakin korporativ istiqrazlardakı artımın repo bazarındakı azalmanın miqyasını kompensasiya etmədiyi də açıq görünür.
ABB İnvestin ötən ilə dair ticarət göstəricilərində ən kəskin geriləmə səhm bazarında baş verib. Səhm əməliyyatlarının həcmi 113,520,411 manatdan 18,020,096 manata düşüb ki, bu da 95,500,315 manat və ya 84.13% azalma deməkdir. Bu tendensiya bazarda səhm alətlərinə marağın azalması, likvidliyin zəifləməsi və ya investorların üstünlüyü daha sabit və az riskli borc alətlərinə verməsi ilə izah oluna bilər. Eyni zamanda bu, ABB İnvest-in öz ticarət strategiyasında səhmlərin prioritetinin xeyli aşağı düşdüyünü göstərir.
Ümumilikdə, ABB İnvest-in 2024–2025-ci illər üzrə ticarət nəticələri sadəcə həcmlərin azalması deyil, açıq şəkildə struktur dəyişikliyini əks etdirir. 2024-cü ildə dövriyyənin əsas lokomotivi repo bazarı idisə, 2025-ci ildə repo əməliyyatlarının zəifləməsi fonunda dövlət istiqrazları, eləcə də qismən ARMB və korporativ istiqrazlar ön plana çıxıb. Lakin repo bazarındakı 42.6%-lik azalma o qədər böyükdür ki, digər alətlərdə müşahidə olunan artımlar ümumi dövriyyəni yuxarı çəkmək üçün kifayət etmir və nəticədə şirkətin ümumi ticarət həcmi 35.0% azalır.
Bu mənzərə onu deməyə əsas verir ki, 2025-ci ildə ABB İnvest-in repo üzərindən likvidliyin yerləşdirilməsi və ya cəlb edilməsi imkanları əvvəlki illə müqayisədə daha məhdud olub və ya bazar şəraiti bunu təşviq etməyib. Nəticədə şirkət dövriyyəni daha çox borc alətləri, xüsusilə dövlət istiqrazları hesabına formalaşdırmağa çalışsa da, repo bazarının yaratdığı yüksək həcm effekti olmadığı üçün ümumi ticarət göstəriciləri aşağı səviyyədə qalıb.
Müəllif: Aynur Qəniyeva