2024-cü ilin 1 dekabr tarixi ilə 2025-ci ilin 1 dekabr tarixi arasında vergi ödəyiciləri və kommersiya qurumları üzrə göstəricilər ümumilikdə artım istiqamətində dəyişib. Əvvəlcə vergi ödəyicilərinə baxsaq, ümumi vergi ödəyicilərinin sayı 2024-də 1.590.659 olduğu halda 2025-də 1.667.152-yə yüksəlib və nəticədə 76.493 nəfərlik artım qeydə alınıb; bu artım 4,81% artım deməkdir.
Bölgü üzrə isə fiziki şəxslərin sayı təxmini hesabla 1.385.464-dən 1.447.088-ə qalxıb, yəni 61.624 nəfər artıb və bununla fiziki şəxslər üzrə artım tempi 4,45% olub. Bununla yanaşı, fiziki şəxslərin ümumi vergi ödəyiciləri içindəki payı 87,1 %-dən 86,8 %-ə düşdüyünə görə onların payında 0,3 faiz bəndi azalma müşahidə olunur; 2025-ci ildə fiziki şəxslərin ümumi vergi ödəyiciləri içində payı 86,8 faizə enməsinə baxmayaraq, ümumi vergi ödəyicilərinin say artımı fonunda fiziki şəxslərin sayı 2024-lə müqayisədə 61.624 nəfər artaraq təxminən 1.447.088-ə yüksəlib.
Hüquqi şəxslər və digər kateqoriyalar üzrə də artım daha sürətli gedib: bu qrupun sayı təxmini olaraq 205.195-dən 220.064-ə yüksəlib, yəni 14.869 vahid artım baş verib və artım faizi 7,25 faizə bərabər olub. Eyni zamanda hüquqi şəxslər və digərlərinin payı 12,9 %-dən 13,2 %-ə qalxdığı üçün burada 0,3 faiz bəndi pay artımı görünür. Məlumatda verilən illik artım tempi müqayisəsi isə göstərir ki, artım davam etsə də, temp bir qədər zəifləyib: ümumi artım tempi 5,5 %-dən 4,8 %-ə enib və bu, 0,7 faiz bəndi azalma deməkdir; fiziki şəxslər üzrə artım tempi 5,3 %-dən 4,5 %-ə düşərək 0,8 faiz bəndi azalıb; hüquqi şəxslərdə isə artım tempi 7,2 %-dən 6,9 %-ə enib və burada 0,3 faiz bəndi azalma qeydə alınıb.
Kommersiya qurumlarının ümumi sayına baxanda, 2024-cü ilin 1 dekabrında qeydiyyatda olan kommersiya qurumlarının sayı 188.877 idisə, 2025-ci ilin 1 dekabrında bu göstərici 203.001-ə çatıb. Beləliklə, ümumi say 14.124 vahid artıb və artım tempi 7,48% olub; başqa sözlə, təxminən 7,5 %-lik yüksəliş müşahidə edilib.
Yanvar–noyabr aylarında dövlət qeydiyyatından keçən yeni kommersiya qurumlarının sayında isə artım çox cüzi olub. 2024-də 12.907 olan göstərici 2025-də 12.957-yə yüksəlib, yəni cəmi 50 vahid artım baş verib və ümumi artım faizi 0,39% səviyyəsində qalıb. Bununla belə, investisiya strukturunda müəyyən dəyişiklik görünür: yerli investisiyalı qurumların payı 89,2%-dən 88,8%- ə enib və bu enmə 0,4 faiz bəndi azalma deməkdir; təxmini say göstəricisi də 11.513-dən 11.506-ya düşdüyünə görə təxminən 7 vahid azalma baş verib və bu azalma təxminən 0,06 faiz təşkil edib.
Xarici investisiyalı qurumlarda isə əks mənzərə yaranıb: onların payı 10,8 %-dən 11,2%-ə qalxıb və bu, 0,4 faiz bəndi artım deməkdir; təxmini say da 1.394-dən 1.451-ə yüksəlib, yəni təxminən 57 vahid artım qeydə alınıb və artım tempi təxminən 4,11% olub. Yəni ümumi qeydiyyat sayında böyük dəyişiklik olmasa da, struktur baxımından xarici investisiyalı qurumların çəkisi artıb.
Elektron qeydiyyat göstəriciləri də müsbət istiqamətdə dəyişib. 2024-də elektron qeydiyyatla keçənlərin sayı 10.713 olduğu halda, 2025-də bu göstərici təxmini olaraq 11.026-ya yüksəlib; nəticədə təxminən 313 vahid artım yaranıb və artım tempi təxminən 2,9%olub. Daha önəmlisi, elektron qeydiyyatın ümumi qeydiyyat daxilində payı 83,0%-dən 85,1 %-ə qalxdığı üçün elektron kanalların çəkisi 2,1 faiz bəndi artıb. Qeyri-elektron qeydiyyat isə 2.194-dən təxmini 1.931-ə düşüb, yəni təxminən 263 vahid azalıb və azalma tempi təxminən 12,0% olub.
Yerli investisiyalı MMC-lərdə elektron qeydiyyatın payı ayrıca daha da yüksəlib: bu göstərici 93,6 %-dən 96,4%-ə qalxıb və nəticədə 2,8 faiz bəndi artım baş verib; nisbi ifadə ilə yanaşanda bu artım təxminən 3,0% səviyyəsində qiymətləndirilir.
Kommersiya hüquqi şəxslərin təşkilati-hüquqi forması üzrə paylarda da kiçik dəyişikliklər müşahidə olunur. MMC-lərin payı 91,4%-dən 92,0%-ə qalxaraq 0,6 faiz bəndi artıb. Səhmdar cəmiyyətlərin payı 1,2 faizdən 1,1 faizə enib və burada 0,1 faiz bəndi azalma var. Kooperativlərin payı isə 1,1% səviyyəsində qaldığı üçün bu istiqamətdə dəyişiklik olmayıb.
Sonda qeyd etmək lazımdır ki, bəzi göstəricilər üzrə 2025 məlumatı təqdim olunmayıb.Belə ki, aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayı və payı üzrə yalnız 2024 göstəricisi yayımlanmışdı 2025-ci ildə yayımlanmayıb, bununla yanaşı aktiv ƏDV ödəyicilərinin də sayı açıqlanmayıb,. Eyni qayda ilə aktiv kommersiya qurumlarının sayı barədə də məlumat verilməyib.
Müəllif: Aynur Qəniyeva