2026-cı ilin ikinci rübündə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun ümumi aktivlərində azalma qeydə alınıb. Fondun aktivləri 31 mart tarixindəki 73 milyard 516 milyon ABŞ dollarından 30 iyunda 72 milyard 597 milyon dollara enib. Nəticədə aktivlərin həcmi üç ay ərzində 919 milyon dollar və ya 1,25 faiz azalıb.İkinci rübdə azalma ardıcıl xarakter daşımayıb. Əksinə, aprel və may aylarında aktivlərdə artım müşahidə olunub. Martın sonundakı 73,5 milyard dollarlıq göstərici apreldə 75,2 milyard dollara, mayda isə 75,7 milyard dollara yüksəlib. Beləliklə, iki ay ərzində aktivlər təxminən 2,2 milyard dollar artıb.
Lakin iyun ayında qeydə alınan 3,1 milyard dollarlıq və ya 4,1 faizlik azalma əvvəlki iki ayda əldə olunan artımı tamamilə aradan qaldırıb. Hətta iyundakı azalma aprel və may aylarında formalaşmış ümumi artımdan təxminən 900 milyon dollar çox olub. Məhz buna görə ikinci rüb yekunda 919 milyon dollarlıq azalma ilə başa çatıb.
Bu dinamika göstərir ki, rübün mənfi nəticəsi ümumi üçaylıq davamlı geriləmədən deyil, əsasən iyun ayında baş vermiş kəskin dəyişiklikdən qaynaqlanıb. Başqa sözlə, aprel və may aylarında Fondun aktivləri üzrə müşahidə edilən müsbət dinamika davamlı olmayıb və iyunda baş verən azalma qarşısında dayanıqlılığını itirib.
İlin əvvəli ilə müqayisə də mənfi meylin ikinci rübdə dərinləşdiyini göstərir. 2026-cı ilin əvvəlində ARDNF-nin aktivləri 73 milyard 541 milyon dollar təşkil edib. Martın sonunda aktivlər ilin əvvəlinə nisbətən cəmi 25 milyon dollar və ya 0,03 faiz aşağı idi. İyunun sonunda isə bu fərq 944 milyon dollara və ya 1,28 faizə çatıb.
Beləliklə, ilin əvvəlinə nisbətən mənfi fərq ikinci rüb ərzində əlavə olaraq 919 milyon dollar artıb. Azalmanın həcminin 25 milyon dollardan 944 milyon dollara yüksəlməsi mənfi fərqin 37,76 dəfə böyüdüyünü göstərir. Bu isə birinci rübdə aktivlərin ümumi səviyyəsinin demək olar ki, qorunduğu halda, ikinci rübdə vəziyyətin nəzərəçarpacaq dərəcədə pisləşdiyini deməyə əsas verir.
İlin ilk yarısının aylıq dinamikası aktivlərin yüksək dəyişkənliyə məruz qaldığını göstərir. Yanvar ayında aktivlər 6 milyard dollar və ya 8,16 faiz artaraq 79,5 milyard dollara çatıb. Lakin fevralda baş verən 400 milyon dollarlıq azalmadan sonra mart ayında aktivlər daha 5,6 milyard dollar və ya 7,08 faiz azalıb. Nəticədə yanvar ayında yaranmış artımın böyük hissəsi martın sonunadək itirilib.
İkinci rübdə də oxşar vəziyyət təkrarlanıb. Aprel və may aylarında aktivlər artsa da, iyundakı kəskin azalma həmin artımı kompensasiya edib. Bu, ARDNF-nin aktivlərinin 2026-cı ilin ilk yarısında sabit artım trayektoriyası üzrə deyil, kəskin yüksəliş və enmələrlə dəyişdiyini göstərir.
Aylıq göstəricilər arasında müqayisə aparıldıqda, ilin ilk yarısında ən yüksək artım yanvar ayında, ən böyük azalma isə mart ayında qeydə alınıb. İkinci rüb daxilində isə əsas mənfi dəyişiklik iyunda baş verib. İyun ayındakı 3,1 milyard dollarlıq azalma rübün yekun nəticəsini müəyyən edən əsas amil olub.
Ümumilikdə, ARDNF-nin aktivlərinin ikinci rübdə azalması struktur baxımından iki mühüm nəticəyə işarə edir. Birincisi, aprel və may aylarında müşahidə olunan artım aktivlərin uzunmüddətli və dayanıqlı yüksəlişi üçün kifayət etməyib. İkincisi, bir ay ərzində baş verən kəskin azalma Fondun rüblük göstəricisini mənfi istiqamətə dəyişə bilib.
Nəticə etibarilə, 2026-cı ilin ikinci rübündə ARDNF-nin aktivlərindəki 1,25 faizlik azalma nisbi baxımdan böyük görünməsə də, aylıq dinamika aktivlərin dəyişkənliyinin yüksək olduğunu göstərir. Xüsusilə iyun ayında qeydə alınan geriləmə həm aprel-may aylarının artımını aradan qaldırıb, həm də ilin əvvəlinə nisbətən mənfi fərqin əhəmiyyətli dərəcədə genişlənməsinə səbəb olub. Buna görə də ikinci rübün nəticəsi sadəcə aktivlərin 919 milyon dollar azalması kimi deyil, əvvəlki aylarda yaranmış bərpanın davamlı olmaması kimi qiymətləndirilməlidir.