Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) 2026-cı ilin ikinci rübünün sonunda ümumi aktivləri əvvəlki rübün sonu ilə müqayisədə 919 milyon ABŞ dolları və ya 1,25 faiz azalıb.
GDP Fondun 2026-cı ilin 2-ci rübünə daiar hesabatına istinadla xəbər verir ki, investisiya portfelinin həcmi də oxşar dinamika nümayiş etdirərək 920,1 milyon dollar və ya 1,25 faiz kiçilib. Ümumi aktivlərlə investisiya portfelindəki azalmanın demək olar ki, eyni səviyyədə olması dəyişikliklərin əsasən Fondun investisiya aktivlərinin bazar dəyəri ilə bağlı olduğunu göstərir.
Hesabat dövründə ən diqqətçəkən dəyişiklik qızıl aktivlərinin dəyərində qeydə alınıb. Fondun malik olduğu qızılın fiziki həcmi 178,1 ton səviyyəsində dəyişməz qalsa da, onun ABŞ dolları ilə ifadə olunan dəyəri 3 milyard 319 milyon dollar və ya 12,69 faiz azalıb. Bu hal qızıl ehtiyatlarının fiziki satışından deyil, əsasən qiymətli metalın dünya bazarındakı qiymət dəyişikliklərindən və hesabat tarixlərində tətbiq olunan bazar qiymətləndirməsindən irəli gəlir. Qızılın dəyərindəki azalma Fondun ümumi aktivlərinin və investisiya portfelinin həcminə də aşağı istiqamətdə təsir göstərib.
Bununla yanaşı, investisiya portfelinin aktivlər üzrə bölgüsündə səhmlərin mövqeyi güclənib. Səhmlərin portfeldəki xüsusi çəkisi 3,3 faiz bəndi artaraq 28,1 faizə çatıb. Bu dəyişiklik ARDNF-nin daha yüksək gəlirlilik potensialına malik maliyyə alətlərinə yönəlməsinin artdığını göstərir. Səhmlərin payının yüksəlməsi portfelin gəlirlilik imkanlarını artırsa da, eyni zamanda onun bazar dəyişkənliyinə həssaslığını da yüksəldə bilər. Buna görə də sözügedən dəyişiklik gəlirlilik və risk arasında daha fəal tarazlaşdırma siyasətinin aparılması kimi qiymətləndirilə bilər.
Valyuta strukturunda da diversifikasiya meyilləri müşahidə olunur. ABŞ dollarının valyuta portfelindəki payı 1,4 faiz bəndi azaldığı halda, avro, funt sterlinq, Yaponiya yeni və digər valyutaların xüsusi çəkisi artıb. Bu dəyişiklik Fondun valyuta risklərinin yalnız bir valyuta üzərində cəmləşməsinin qarşısını almağa və portfelin müxtəlif valyutalar üzrə daha balanslı şəkildə bölüşdürülməsinə yönəlmiş siyasət apardığını göstərir. ABŞ dollarının payının azalmasına baxmayaraq, onun portfeldə əsas valyuta mövqeyini qoruduğu ehtimal olunur.
Kredit keyfiyyəti baxımından portfelin daha konservativ istiqamətdə dəyişməsi diqqəti cəlb edir. AAA reytinqli investisiya alətlərinin payı 4,9 faiz bəndi artıb. Yüksək kredit reytinqinə malik alətlərin xüsusi çəkisinin artması Fondun borc alətləri üzrə kredit və defolt risklərini azaltmağa üstünlük verdiyini göstərir. Bu yanaşma xüsusilə qlobal maliyyə bazarlarında qeyri-müəyyənliyin və faiz dərəcələri ilə bağlı risklərin yüksək olduğu dövrlərdə aktivlərin təhlükəsizliyinin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.
İnvestisiyaların müddət strukturunda isə daha uzunmüddətli yerləşdirmələrin payı yüksəlib. Beş ildən artıq müddətə yerləşdirilmiş investisiyaların xüsusi çəkisi 4,1 faiz bəndi artıb. Uzunmüddətli alətlərin payının artması ARDNF-nin qısamüddətli bazar dəyişkənliyindən daha az asılı olan və uzun müddətdə sabit gəlir yaratmağa hesablanmış investisiya strategiyasını gücləndirdiyini göstərir. Bununla belə, uzunmüddətli alətlərin portfeldə artması faiz dərəcələrinin dəyişməsi fonunda onların bazar qiymətinə təsir edən müddət riskini də yüksəldə bilər.
Coğrafi bölgüdə ən böyük artım Asiya regionunda qeydə alınıb. Asiyanın investisiya portfelindəki payı 1,9 faiz bəndi yüksəlib. Bu dəyişiklik regionun iqtisadi artım imkanlarına, maliyyə bazarlarının inkişafına və investisiya potensialına marağın artması ilə əlaqələndirilə bilər. Coğrafi struktur üzrə ən böyük azalma isə ayrıca göstərilən qızıl mövqeyində müşahidə olunub. Qızılın portfeldəki xüsusi çəkisi 4,2 faiz bəndi azalıb. Fiziki həcm dəyişmədiyinə görə bu azalma əsasən qızılın dollarla ifadə olunan bazar dəyərinin aşağı düşməsi ilə izah olunur.
Ümumilikdə, 31 mart–30 iyun 2026-cı il dövründə ARDNF-nin aktivlərinin və investisiya portfelinin həcmində cüzi azalma müşahidə edilsə də, portfelin strukturunda mühüm keyfiyyət dəyişiklikləri baş verib. Səhmlərin və uzunmüddətli investisiyaların payının artması daha yüksək gəlirlilik imkanlarına yönəlmiş strategiyanı, AAA reytinqli alətlərin payının yüksəlməsi isə təhlükəsizlik və kredit keyfiyyətinə verilən əhəmiyyəti göstərir. Valyuta və coğrafi bölgüdə baş verən dəyişikliklər də portfelin diversifikasiyasının gücləndirilməsinə xidmət edir.
Beləliklə, hesabat dövründə ümumi aktivlərin azalmasının əsas səbəblərindən biri qızılın bazar dəyərinin aşağı düşməsi olsa da, ARDNF investisiya portfelində risklərin bölüşdürülməsi, yüksək kredit keyfiyyətinin qorunması və uzunmüddətli gəlirlilik imkanlarının artırılması istiqamətində struktur dəyişikliklərini davam etdirib.
Müəllif:Aynur Qəniyeva