Azərbaycanda Rezident maliyyə institutlarının emissiya etdiyi ödəniş kartları üzrə 2026-cı ilin iyun ayının sonuna əsas bazar payı Visa ödəniş sisteminə məxsus olmuşdur. Visa kartları həm əməliyyatların sayı, həm də əməliyyatların həcmi üzrə lider mövqeyini qorumuş və ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə bazar payını artırmışdır.
Belə ki, Visa kartlarının əməliyyatların sayı üzrə bazar payı 2025-ci ilin iyun ayının sonunda 61,84 faiz olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 68,34 faizə yüksəlmişdir. Nəticədə Visa sisteminin əməliyyat sayı üzrə bazar payı 6,50 faiz bəndi artmışdır. Bu artım nisbi ifadədə 10,51 faiz təşkil etmişdir. Başqa sözlə, rezident maliyyə institutları tərəfindən həyata keçirilən kart əməliyyatlarında Visa sisteminin üstünlüyü daha da güclənmişdir.
Əməliyyatların həcmi üzrə də oxşar tendensiya müşahidə olunmuşdur. Belə ki, Visa kartlarının bazar payı 2025-ci ildə 58,68 faizdən 2026-cı ildə 65,07 faizə yüksəlmişdir. Bu, 6,39 faiz bəndi artım deməkdir. Nisbi olaraq isə Visa-nın əməliyyat həcmi üzrə bazar payı 10,89 faiz artmışdır. Bu göstəricilər Visa kartlarının həm istifadə tezliyinin, həm də kartlarla həyata keçirilən ödənişlərin ümumi məbləğində rolunun artdığını göstərir.
Mastercard kartları üzrə isə fərqli dinamika müşahidə edilmişdir. Mastercard kartları ilə aparılan əməliyyatların sayı artmasına baxmayaraq, ümumi bazarda payı azalmışdır. Belə ki, əməliyyatların sayı üzrə Mastercard-ın bazar payı 2025-ci ilin iyun ayının sonunda 38,11 faiz, 2026-cı ilin sonunda isə 31,64 faiz təşkil etmişdir. Nəticədə Mastercard-ın əməliyyat sayı üzrə bazar payı 6,47 faiz bəndi azalmışdır. Nisbi ifadədə azalma 16,98 faiz olmuşdur.
Əməliyyatların həcmi üzrə də Mastercard sisteminin payında azalma qeydə alınmışdır. Belə ki, Mastercard kartlarının əməliyyat həcmi üzrə bazar payı 40,87 faizdən 34,45 faizə enmişdir. Bu, 6,42 faiz bəndi azalma deməkdir. Nisbi olaraq Mastercard-ın bazar payı 15,71 faiz azalmışdır. Bu vəziyyət Mastercard kartları üzrə əməliyyat sayının artmasına baxmayaraq, orta əməliyyat məbləğinin azalması ilə əlaqədardır.
American Express kartları üzrə bazar payı isə aşağı səviyyədə qalmaqla yanaşı, müəyyən qədər azalmışdır. Əməliyyatların sayı üzrə bazar payı 2025-ci ildə 0,0035 faiz, 2026-cı ildə isə 0,0023 faiz olmuşdur. Beləliklə, bazar payı 0,0012 faiz bəndi azalmışdır. Əməliyyatların həcmi üzrə isə American Express-in payı 0,0087 faizdən 0,0057 faizə enmişdir. Bu göstərici üzrə azalma 0,003 faiz bəndi təşkil etmişdir.
UnionPay kartları üzrə isə bazar payında artım müşahidə edilmişdir. Əməliyyatların sayı üzrə UnionPay sisteminin payı 2025-ci ildə 0,0001 faizdən 2026-cı ildə 0,00075 faizə yüksəlmişdir. Əməliyyatların həcmi üzrə isə pay 0,0003 faizdən 0,0019 faizə çatmışdır. Artım faiz baxımından yüksək görünsə də, bu, əsasən əvvəlki dövrdə göstəricilərin çox aşağı olması ilə bağlıdır.
Lokal kartlar üzrə əməliyyatların sayı baxımından bazar payında cüzi azalma qeydə alınmışdır. Belə ki, lokal kartların əməliyyat sayı üzrə payı 0,026 faizdən 0,023 faizə enmişdir. Lakin əməliyyatların həcmi üzrə əksinə, artım baş vermişdir. Bu göstərici üzrə bazar payı 0,44 faizdən 0,49 faizə yüksəlmişdir. Bu isə lokal kartlarla həyata keçirilən əməliyyatların orta məbləğinin artdığını göstərir.
Qeyri-rezident maliyyə institutlarının emissiya etdiyi ödəniş kartları üzrə bazar payı
Qeyri-rezident maliyyə institutlarının emissiya etdiyi ödəniş kartları üzrə bazarda əsas pay Visa və Mastercard sistemləri arasında bölüşdürülür. 2026-cı ilin iyun ayının sonuna bu seqmentdə əsas dəyişiklik Mastercard sisteminin mövqeyinin güclənməsi, Visa sisteminin isə bazar payının azalması olmuşdur.
Visa kartları üzrə əməliyyatların sayı baxımından bazar payı 2025-ci ilin iyun ayının sonunda 67,22 faiz təşkil etdiyi halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 56,22 faizə enmişdir. Beləliklə, Visa-nın əməliyyat sayı üzrə bazar payı 11,00 faiz bəndi azalmışdır. Nisbi ifadədə bu azalma 16,36 faiz təşkil etmişdir.
Əməliyyatların həcmi üzrə də Visa sisteminin payında azalma müşahidə edilmişdir. Belə ki, Visa kartlarının bazar payı 62,19 faizdən 53,26 faizə düşmüşdür. Nəticədə bazar payı 8,93 faiz bəndi azalmışdır. Nisbi olaraq isə azalma 14,36 faiz olmuşdur.
Bunun əksinə olaraq, Mastercard kartları üzrə həm əməliyyatların sayı, həm də həcmi üzrə bazar payında ciddi artım qeydə alınmışdır. Mastercard kartlarının əməliyyat sayı üzrə bazar payı 31,77 faizdən 42,85 faizə yüksəlmişdir. Bu, 11,08 faiz bəndi artım deməkdir. Nisbi ifadədə Mastercard-ın əməliyyat sayı üzrə bazar payı 34,87 faiz artmışdır.
Əməliyyatların həcmi üzrə Mastercard-ın bazar payı isə 33,80 faizdən 43,09 faizə yüksəlmişdir. Bu göstərici üzrə artım 9,29 faiz bəndi, nisbi artım isə 27,49 faiz təşkil etmişdir. Bu dəyişiklik qeyri-rezident kart seqmentində Mastercard sisteminin mövqeyinin əhəmiyyətli dərəcədə gücləndiyini göstərir.
American Express kartları üzrə bazar payı azalmışdır. Əməliyyatların sayı üzrə pay 0,11 faizdən 0,08 faizə, əməliyyatların həcmi üzrə isə 0,97 faizdən 0,51 faizə enmişdir. Nəticədə əməliyyat sayı üzrə bazar payı 0,03 faiz bəndi, həcm üzrə isə 0,46 faiz bəndi azalmışdır.
UnionPay kartları üzrə də bazar payında azalma müşahidə edilmişdir. Əməliyyat sayı üzrə pay 0,14 faizdən 0,11 faizə, əməliyyat həcmi üzrə isə 0,28 faizdən 0,19 faizə enmişdir. Bu göstəricilər müvafiq olaraq 0,03 və 0,09 faiz bəndi azalma deməkdir.
Digər ödəniş sistemləri üzrə əməliyyat sayı baxımından bazar payı 0,81 faizdən 0,73 faizə düşmüşdür. Lakin əməliyyatların həcmi üzrə cüzi artım qeydə alınaraq pay 2,77 faizdən 2,88 faizə yüksəlmişdir.
Aparılmış təhlil göstərir ki, 2026-cı ilin iyun ayının sonuna ödəniş kartları bazarında əsas struktur dəyişiklikləri Visa və Mastercard sistemləri arasında müşahidə edilmişdir.
Rezident maliyyə institutlarının emissiya etdiyi kartlar üzrə Visa sistemi öz lider mövqeyini daha da möhkəmləndirmiş, həm əməliyyatların sayı, həm də həcmi üzrə bazar payını artırmışdır. Mastercard sistemində isə əməliyyat sayının artmasına baxmayaraq, ümumi bazardakı pay azalmışdır.
Qeyri-rezident kart seqmentində isə əks mənzərə müşahidə edilmişdir. Bu seqmentdə Mastercard sisteminin bazar payı əhəmiyyətli şəkildə artmış, Visa sisteminin payı isə azalmışdır.
Ümumilikdə, 2026-cı ilin iyun ayının sonunda kart ödənişləri bazarında Visa sistemi rezident seqmentdə, Mastercard sistemi isə qeyri-rezident seqmentdə mövqelərini gücləndirmişdir. Bazar paylarında baş verən dəyişikliklər istifadəçilərin kart sistemlərinə üstünlük verməsində müəyyən dəyişikliklərin olduğunu və ödəniş vərdişlərinin dinamik şəkildə inkişaf etdiyini göstərir.
Qeyd:Rezident maliyyə institutlarının kartları (yerli bank kartları) — Azərbaycanda qeydiyyatdan keçmiş və Mərkəzi Bankdan lisenziyası olan banklar (ABB, Kapital Bank, Paşa Bank, AzərPoçt və s.) tərəfindən buraxılmış, kartın sahibi xarici vətəndaş olsa belə, yerli hesab edilən bütün ödəniş kartlarıdır.
Qeyri-rezident maliyyə institutlarının kartları (xarici bank kartları) — Azərbaycanda deyil, başqa ölkələrdə (Türkiyə, Rusiya, ABŞ, Avropa və s.) qeydiyyatlı banklar və təşkilatlar tərəfindən buraxılmış, kartın sahibi Azərbaycan vətəndaşı olsa belə, xarici hesab edilən bütün ödəniş kartlarıdır.
Müəllif:Aynur Qəniyeva