2025-ci ilin yanvar-aprel ayları ilə 2026-cı ilin aprel ayı üzrə “ABB Invest İnvestisiya Şirkəti” QSC-nin qiymətli kağızlar bazarında həyata keçirdiyi əməliyyatların müqayisəli təhlili göstərir ki, hesabat dövründə şirkətin fəaliyyət strukturunda mühüm dəyişikliklər baş verib.
Təhlil nəticəsində bəzi maliyyə alətləri üzrə ciddi artım, digərlərində isə nəzərəçarpacaq azalma müşahidə olunur. Bu dinamika həm investor davranışlarında, həm də ümumilikdə kapital bazarının inkişaf istiqamətlərində yeni tendensiyaların formalaşdığını göstərir.Hesabat göstəricilərinə əsasən, 2025-ci ilin yanvar-aprel aylarında şirkətin ümumi əməliyyat həcmi 15 milyard 440 milyon 191 min 223 manat təşkil etdiyi halda, 2026-cı ilin aprel ayında bu göstərici 14 milyard 47 milyon 793 min 243 manata enib.
Beləliklə,İnvestisiya Şirkətinin ümumi əməliyyat həcmində 1 milyard 392 milyon 397 min 980 manat və ya təxminən 9 faiz azalma qeydə alınıb. Eyni zamanda əməliyyatların sayı da 8 min 885-dən 6 min 183-ə düşərək 2 min 702 əməliyyat və ya 30,4 faiz azalıb. Bu isə bazarda daha iri həcmli, lakin say baxımından daha az əməliyyatların üstünlük təşkil etdiyini göstərir.Ən diqqətçəkən artımlardan biri ARMB qiymətli kağızları seqmentində qeydə alınıb. 2025-ci ildə bu istiqamət üzrə əməliyyatların həcmi cəmi 3 milyon 20 min manat olduğu halda, 2026-cı ilin aprel ayında göstərici 83 milyon 731 min 930 manata yüksəlib. Nəticədə bu seqment üzrə 80 milyon manatdan çox və ya 2672 faiz artım baş verib. Bu dinamika investorların daha təhlükəsiz və aşağı riskli maliyyə alətlərinə üstünlük verməsi ilə izah oluna bilər. Eyni zamanda Mərkəzi Bankın pul siyasəti, bazarda likvidliyin artması və qısamüddətli maliyyə alətlərinə marağın yüksəlməsi də bu artımın əsas səbəbləri sırasında göstərilə bilər.Bunun əksinə olaraq, dövlət istiqrazları bazarında ciddi geriləmə müşahidə olunub.
2025-ci ilin ilk dörd ayında dövlət istiqrazları üzrə əməliyyatların həcmi 2 milyard 989 milyon 835 min 566 manat təşkil etdiyi halda, 2026-cı ilin aprel ayında bu rəqəm 413 milyon 82 min 549 manata qədər azalıb. Beləliklə, bu seqmentdə 2 milyard 576 milyon manatdan çox və ya 86,2 faiz azalma qeydə alınıb. Dövlət istiqrazlarında kəskin azalmanın əsas səbəblərindən biri investorların daha yüksək gəlirlilik təqdim edən alternativ maliyyə alətlərinə yönəlməsi ola bilər. Bundan başqa, faiz dərəcələri ilə bağlı gözləntilər, dövlətin daxili borclanma siyasətində dəyişikliklər və bazarda likvidlik idarəetmə strategiyalarının yenilənməsi də bu tendensiyaya təsir göstərən amillər sırasında yer alır.
Korporativ istiqrazlar seqmentində isə əksinə, güclü artım müşahidə edilir. Əməliyyatların həcmi 96 milyon 922 min manatdan 244 milyon 975 min manata yüksələrək 148 milyon manatdan çox və ya 152,8 faiz artıb. Bu göstərici özəl sektorun kapital bazarlarından daha fəal istifadə etməyə başladığını göstərir. Korporativ istiqraz bazarındakı canlanma investorların daha yüksək gəlir əldə etmək istəyindən, özəl şirkətlərə etimadın artmasından və alternativ maliyyələşmə mənbələrinə marağın yüksəlməsindən qaynaqlana bilər.
Bu dinamika eyni zamanda Azərbaycanın korporativ borc bazarının inkişaf etdiyini göstərən mühüm göstəricilərdən hesab olunur.Səhm bazarında isə nisbətən zəifləmə müşahidə edilib. 2025-ci ildə səhm əməliyyatlarının həcmi 6 milyon 199 min manat olduğu halda, 2026-cı ilin aprel ayında bu göstərici 4 milyon 105 min manata düşüb. Beləliklə, səhm bazarında 2 milyon manatdan çox və ya 33,8 faiz azalma qeydə alınıb. Bu tendensiya investorların riskli aktivlərə marağının azalması, bazarda yeni emitentlərin və IPO-ların məhdud olması, həmçinin qlobal maliyyə bazarlarındakı qeyri-müəyyənliklə əlaqələndirilə bilər.
Repo əməliyyatları isə yenə də bazarın əsas hərəkətverici seqmenti olaraq qalır. 2025-ci ilin yanvar-aprel aylarında repo əməliyyatlarının həcmi 12 milyard 344 milyon manat təşkil etdiyi halda, 2026-cı ilin aprel ayında bu göstərici 13 milyard 331 milyon 897 min manata yüksəlib. Beləliklə, repo bazarında təxminən 987 milyon manat və ya 8 faiz artım baş verib. Repo əməliyyatlarının artması bank sektorunda likvidlik idarəetməsinin aktivləşdiyini, qısamüddətli maliyyələşməyə tələbin yüksəldiyini və bazarda çevik maliyyə alətlərinə marağın davam etdiyini göstərir.
Ümumilikdə təhlil göstərir ki, “ABB Invest İnvestisiya Şirkəti” QSC-nin əməliyyat strukturunda mühüm transformasiya prosesi gedir. İnvestorlar daha çox qısamüddətli, likvid və yüksək gəlirlilik təqdim edən maliyyə alətlərinə üstünlük verməyə başlayıblar. Dövlət istiqrazlarının payının azalması, korporativ istiqrazlar və repo əməliyyatlarının isə artması bazarda risk və gəlirlilik balansının yenidən formalaşdığını göstərir. Bununla yanaşı, ümumi əməliyyat sayının azalması bazarda daha seçici və institusional xarakterli əməliyyatların üstünlük qazandığını deməyə əsas verir.
Müəllif: Aynur Qəniyeva