2026-cı ilin 30 iyun tarixinə Premium Bankın maliyyə göstəriciləri göstərir ki, bankın aktiv həcmi bir qədər azalsa da, gəlirlilik və əməliyyat səmərəliliyi nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşıb.
GDP Premium Bankın maliyyə hesabatına istinadla xəbər verir ki, bankın cəmi aktivləri 677,669 min manatdan 668,222 min manata düşüb. Azalma 9,447 min manat və ya 1.39% təşkil edib. İlk baxışda bu geriləmə mənfi görünə bilər, lakin aktivlərin daxili strukturuna baxdıqda bankın resurslarını daha gəlirli istiqamətlərə yönəltdiyi görünür. Nağd vəsaitlər və ekvivalentlər 170,014 min manatdan 149,723 min manata enib; azalma 20,291 min manat və ya 11.94% olub. Ticarət və investisiya qiymətli kağızları 16,921 min manatdan 12,886 min manata düşüb; azalma 4,035 min manat və ya 23.85% təşkil edib. Bunun əvəzində müştərilərə verilmiş kreditlər 478,620 min manatdan 496,468 min manata yüksəlib; artım 17,848 min manat və ya 3.73% olub.
Bu dəyişiklik göstərir ki, bank likvid və aşağıgəlirli aktivlərin bir hissəsini kredit portfelinə yönəldib. Kreditlər adətən nağd vəsait və ya qısamüddətli qiymətli kağızlarla müqayisədə daha yüksək gəlirlilik yaradır. Məhz buna görə aktivlərin ümumi məbləği azalsa da, faiz gəlirləri artıb. Bu, balansın kiçilməsi yox, daha məhsuldar aktiv strukturuna keçid kimi qiymətləndirilə bilər.
Kredit portfelinin strukturu: artımın əsas mənbəyi
Kredit portfelinin daxilində ən böyük artım biznes kreditləri üzrə müşahidə olunub. Biznes kreditləri 343,982 min manatdan 357,733 min manata yüksəlib. Artım 13,751 min manat və ya 4.00% təşkil edib. İstehlak kreditləri 60,546 min manatdan 65,586 min manata çatıb; artım 5,040 min manat və ya 8.32% olub. Daşınmaz əmlak kreditləri isə 74,092 min manatdan 73,149 min manata enib; azalma 943 min manat və ya 1.27% təşkil edib.
Bu struktur dəyişməsi onu göstərir ki, bank daha çox biznes və pərakəndə istehlak seqmentlərinə fokuslanıb, daşınmaz əmlak kreditləri üzrə isə daha ehtiyatlı davranıb. Bunun səbəbi bir neçə amillə izah oluna bilər: biznes kreditləri üzrə gəlirliliyin daha yüksək olması, istehlak kreditlərində dövriyyənin daha sürətli baş verməsi və daşınmaz əmlak bazarında risklərin nisbətən yüksək qiymətləndirilməsi. Xalis kredit portfelinin 469,986 min manatdan 487,635 min manata yüksəlməsi də bankın əsas gəlir mənbəyini məhz kreditləşmə olduğunu təsdiqləyir.
Öhdəliklər və depozit portfeli
Bankın cəmi öhdəlikləri 480,278 min manatdan 474,082 min manata düşüb. Azalma 6,196 min manat və ya 1.29% olub. Burada ən mühüm dəyişiklik hüquqi şəxslərin depozitlərində azalma, fiziki şəxslərin depozitlərində isə artımdır. Fiziki şəxslərin depozitləri 305,093 min manatdan 312,366 min manata yüksəlib; artım 7,273 min manat və ya 2.38% olub. Hüquqi şəxslərin depozitləri isə 89,080 min manatdan 79,993 min manata düşüb; azalma 9,087 min manat və ya 10.20% təşkil edib.
Bu dinamika göstərir ki, bank daha sabit və diversifikasiya olunmuş maliyyələşmə bazası formalaşdırmağa çalışır. Adətən fiziki şəxslərin depozitləri hüquqi şəxslərin iri məbləğli, lakin daha dəyişkən depozitləri ilə müqayisədə daha sabit hesab olunur. Hüquqi şəxslər üzrə azalma isə ya iri korporativ müştərilərin vəsait çıxarması, ya da bankın daha baha başa gələn və ya dəyişkən depozitlərdən şüurlu şəkildə uzaqlaşması ilə izah oluna bilər. Mərkəzi bank və dövlət fondları qarşısında öhdəliklər də 73,191 min manatdan 70,668 min manata enib; bu da 2,523 min manat və ya 3.45% azalma deməkdir.
Kapitalın azalması və bunun səbəbi
Bankın cəmi kapitalı 197,391 min manatdan 194,140 min manata düşüb. Azalma 3,251 min manat və ya 1.65% təşkil edib. Səhmdar kapitalı dəyişməyərək 174,601 min manat səviyyəsində qalıb. Bölüşdürülməmiş mənfəət isə 15,569 min manatdan 12,026 min manata enib; azalma 3,543 min manat və ya 22.76% olub. Eyni zamanda ümumi ehtiyatlar 7,221 min manatdan 7,513 min manata yüksəlib; artım 292 min manat və ya 4.04% təşkil edib. Kapital dəyişmələri hesabatına görə dövr ərzində 12,869 min manat məbləğində dividend elan olunub və cari dövrün xalis mənfəəti 9,326 min manat olub.
Deməli, kapitalın azalmasının əsas səbəbi zərər deyil, dividend ödənişidir. Bank mənfəət qazansa da, bunun bir hissəsi səhmdarlara yönəldildiyi üçün kapital bazası bir qədər azalıb. Bu, bankın rentabelli işlədiyini, lakin mənfəətin tam həcmdə kapitallaşdırılmadığını göstərir.
Gəlir və mənfəət göstəriciləri: ən güclü müsbət dinamika
Premium Bankın 2026-cı ilin ilk yarısında maliyyə nəticələri daha güclü olub. Faiz gəlirləri 18,111 min manatdan 20,311 min manata yüksəlib. Artım 2,200 min manat və ya 12.15% təşkil edib. Bu artımın əsas səbəbi kreditlər üzrə faiz gəlirlərinin 15,647 min manatdan 18,013 min manata yüksəlməsidir. Burada artım 2,366 min manat və ya 15.12% olub. Əksinə, banklar və digər maliyyə institutlarındakı depozitlər üzrə faiz gəlirləri 1,636 min manatdan 1,368 min manata enib; azalma 268 min manat və ya 16.38% təşkil edib. Bu da bankın vəsaitlərini depozitlərdən kreditlərə yönəltməsi ilə tam uyğun gəlir.
Faiz xərcləri 5,755 min manatdan 5,863 min manata qalxıb; artım cəmi 108 min manat və ya 1.88% olub. Yəni gəlir artımı xərclər artımını xeyli üstələyib. Nəticədə xalis faiz gəliri 12,357 min manatdan 14,448 min manata yüksəlib. Artım 2,091 min manat və ya 16.92% təşkil edib. Bu, bankın əsas bankçılıq fəaliyyətinin daha səmərəli olduğunu göstərən ən güclü göstəricilərdən biridir.
Qeyri-faiz gəlirləri və xərclər
Qeyri-faiz gəlirləri 7,663 min manatdan 9,741 min manata yüksəlib. Artım 2,078 min manat və ya 27.12% olub. Komissiya gəlirləri 6,355 min manatdan 6,498 min manata yüksəlib; artım 143 min manat və ya 2.25% təşkil edib. Xarici valyutadan gəlir 1,289 min manatdan 1,573 min manata çatıb; artım 284 min manat və ya 22.03% olub. Ən kəskin artım digər gəlirlər maddəsindədir: 19 min manatdan 1,670 min manata yüksəliş baş verib. Bu, 1,651 min manat və ya çox yüksək — təxminən 8,689.47% artım deməkdir.
Digər gəlirlərdə belə sıçrayış adətən birdəfəlik gəlirlərlə, aktiv satışından daxilolmalarla, geri qaytarılmış ehtiyatlarla və ya digər qeyri-adi əməliyyatlarla bağlı olur. Hesabatın qısa formatından bu gəlirin dəqiq mənbəyi görünmür, lakin mənfəətin artımında ciddi rol oynadığı aydındır. Bu maddə analitik baxımdan mühümdür, çünki onun davamlı olub-olmaması gələcək dövrlərin proqnozu üçün ayrıca araşdırılmalıdır.
Qeyri-faiz xərcləri də artıb: 13,408 min manatdan 14,245 min manata yüksəlib. Artım 837 min manat və ya 6.24% olub. Əmək haqqı və kompensasiya xərcləri 3,548 min manatdan 4,171 min manata qalxıb; artım 623 min manat və ya 17.56% təşkil edib. Ümumi və inzibati xərclər isə 2,092 min manatdan 1,932 min manata enib; azalma 160 min manat və ya 7.65% olub. Bu isə xərclərin strukturunda optimallaşma olduğunu göstərir. Amortizasiya 568 min manatdan 609 min manata yüksəlib; artım 41 min manat və ya 7.22% olub. Digər xərclər 7,201 min manatdan 7,533 min manata qalxıb; artım 332 min manat və ya 4.61% təşkil edib.
Mənfəətin artımı
Mənfəət vergisindən əvvəlki mənfəət 6,309 min manatdan 9,326 min manata yüksəlib. Artım 3,017 min manat və ya 47.82% olub. Xalis mənfəət də eyni həcmdə artaraq 6,309 min manatdan 9,326 min manata çatıb. Bu, hesabat dövründə bankın gəlirliliyində çox ciddi yaxşılaşma olduğunu göstərir.
Mənfəətin bu qədər yüksəlməsinin əsas səbəbləri bunlardır: kredit portfelinin genişlənməsi nəticəsində faiz gəlirlərinin artması, faiz xərclərinin məhdud tempdə yüksəlməsi, qeyri-faiz gəlirlərinin, xüsusən digər gəlirlərin kəskin çoxalması və inzibati xərclər üzrə nisbətən nəzarətin qorunması. Bununla yanaşı, mümkün zərərlər üçün yaradılan məqsədli ehtiyatlar 303 min manatdan 618 min manata yüksəlib; artım 315 min manat və ya 103.96% olub. Yəni bank daha ehtiyatlı rezerv siyasəti aparsa da, mənfəət yenə də əhəmiyyətli artıb. Bu, gəlir bazasının kifayət qədər güclü olduğunu göstərir.
Likvidlik və risk mövqeyi
Likvidlik hesabatına görə bankın cəmi aktivləri və öhdəlikləri 668,222 min manatdır. Likvidlik “qəpi” qısamüddətli seqmentlərdə əsasən müsbət, daha uzunmüddətli seqmentlərdə isə mənfi görünür: ani intervalda -36,557 min manat, 1–7 gün üzrə 34,060 min manat, 8–30 gün üzrə 4,807 min manat, 1–3 ay üzrə 6,796 min manat, 3–6 ay üzrə 23,479 min manat, 6–9 ay üzrə -17,327 min manat, 9 ay–1 il üzrə -133,431 min manat, 1–2 il üzrə 210,061 min manat, 2–5 il üzrə -90,320 min manatdır. Bu struktur bankın klassik transformasiya modelini göstərir: qısamüddətli depozit bazası hesabına daha uzunmüddətli kreditlərin maliyyələşdirilməsi.
Valyuta riskinə görə aktivlərin 343,337 min manatı AZN-də, 289,686 min manatı ABŞ dollarında, 34,002 min manatı avroda formalaşıb. Öhdəliklərdə isə 168,050 min manat AZN, 271,661 min manat ABŞ dolları, 33,272 min manat avro payına düşür. Məcmu açıq valyuta mövqeyi 3.46% göstərilib ki, bu da hesabatda qeyd olunan normativ limitlərdən aşağıdır. Bu baxımdan bankın valyuta riskinin idarəolunan səviyyədə olduğu qənaətinə gəlmək olar.
Premium Bank üzrə ümumi mənzərə belədir: balans həcmi cüzi azalıb, lakin bank resurslarını daha gəlirli aktivlərə yönəltdiyi üçün gəlirlilik əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşıb. Aktivlərin 1.39% azalmasına baxmayaraq, kredit portfeli 3.73% böyüyüb, xalis faiz gəliri 16.92% artıb, qeyri-faiz gəlirləri 27.12% yüksəlib, xalis mənfəət isə 47.82% artıb. Ən mühüm mənfi dəyişikliklər nağd vəsaitlərin 11.94%, qiymətli kağızların 23.85%, hüquqi şəxslərin depozitlərinin 10.20% və kapitalın 1.65% azalmasıdır. Lakin kapitaldakı azalma əsasən dividend ödənişi ilə bağlıdır, əməliyyat zəifliyi ilə yox.
Ümumi yanaşmada demək olar ki, Premium Bank 2026-cı ilin ilk yarısında daha aqressiv, amma gəlir yönümlü biznes modeli seçib. Bank likvid və aşağıgəlirli aktivlərin bir hissəsini kredit portfelinə yönəldib, bunun hesabına gəlirliyini yüksəldib. Mənfəət artımı güclüdür, lakin gələcək dövrlərdə “digər gəlirlər” maddəsinin birdəfəlik olub-olmaması, hüquqi şəxslərin depozit bazasının zəifləməsi və uzunmüddətli likvidlik uyğunsuzluğu ayrıca izlənməlidir.
Müəllif:Aynur Qəniyeva