2026-cı ilin üçüncü rübündə SOCAR-ın neft hasilatı cüzi, neft ixracı və emalı isə daha yüksək templə artıb. Eyni dövrdə qazma işlərinin həcmi, qaz hasilatı və emalı azalıb. Ölkə üzrə təbii qaz ixracında və daxili istehlakda da geriləmə qeydə alınıb.
GDP SOCAR-ın ikinci və üçüncü rüblərə dair açıqladığı dəqiq göstəricilər əsasında hesablayıb ki, şirkətin neft ixracı 17,19%, neft emalı 14,85%, neft, neft-kimya və qaz-kimya məhsullarının ixracı isə 18,16% artıb. Bu göstəricilərin hasilat artımını xeyli üstələməsi istehsalla yanaşı, satış, təchizat və ehtiyatların idarə olunmasının da nəticələrə təsir göstərə biləcəyinə işarə edir.
Üçüncü rübdə SOCAR-ın qazma işlərinin həcmi ikinci rübdəki 23 684 metrdən 21 176 metrə enib. Azalma 2 508 metr və ya 10,59% təşkil edib. Bununla belə, şirkətin açıqlamasına əsasən, üçüncü rübdə qazma işləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 74,3% artıb. Beləliklə, rüblük azalma illik müqayisədə qeydə alınan yüksəlişi aradan qaldırmayıb.
SOCAR-ın müstəqil şəkildə və ya əsas payçı kimi istismar etdiyi yataqlarda neft hasilatı 1 711 274 tondan 1 717 082 tona yüksəlib. Şirkət üçüncü rübdə 5 808 ton və ya 0,34% daha çox neft hasil edib. Ölkə üzrə ümumi neft hasilatı isə 6 636 348 tondan 6 590 477 tona enərək 45 871 ton və ya 0,69% azalıb.
Bu fərq SOCAR-ın qeyd olunan yataqlarda əldə etdiyi cüzi artımın ölkə üzrə azalmanı kompensasiya etmədiyini göstərir. Göstəricilərin əhatə dairəsi eyni qəbul olunduqda, ümumi geriləmənin şirkətin həmin yataqlarından kənardakı hasilatla bağlı olduğu görünür. Bunun hansı yataqlardan və ya texniki proseslərdən qaynaqlandığı isə təqdim edilən məlumatlarda açıqlanmır.
Qaz hasilatında azalma daha nəzərəçarpandır. SOCAR-ın qaz hasilatı ikinci rübdəki 1 783 530 000 kubmetrdən üçüncü rübdə 1 696 518 000 kubmetrə düşüb. Bu, 87 012 000 kubmetr və ya 4,88% azalma deməkdir. Ölkə üzrə ümumi qaz hasilatı isə 12 813 077 000 kubmetrdən 12 473 123 000 kubmetrə enib. Nəticədə hasilat 339 954 000 kubmetr və ya 2,65% azalıb.
Neft ixracında isə əks dinamika qeydə alınıb. SOCAR-ın xarici bazarlara çıxardığı neftin həcmi 3 342 259 tondan 3 916 748 tona çatıb. Artım 574 489 ton və ya 17,19% təşkil edib. İxracın şirkətin öz neft hasilatından daha sürətlə artması bu iki göstəricinin fərqli əhatə dairəsinə malik olması ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
SOCAR-ın ixracına öz hasilatı ilə yanaşı, beynəlxalq konsorsiumların hasil etdiyi neftdən Azərbaycan dövlətinə və şirkətə düşən mənfəət payları da daxildir. Buna görə 17,19%-lik ixrac artımını yalnız hasilatdakı 0,34%-lik yüksəlişlə əlaqələndirmək olmaz. Mənfəət neftinin təhvil verilməsi, satış və yükləmə qrafikləri, eləcə də əvvəlki dövrlərdən qalan ehtiyatların ixraca yönəldilməsi belə fərq yarada bilər.
Ölkə üzrə təbii qaz ixracı 6 302 091 000 kubmetrdən 5 738 088 093 kubmetrə enib. Üçüncü rübdə xarici bazarlara ikinci rüblə müqayisədə 564 002 907 kubmetr və ya 8,95% az qaz göndərilib. Eyni zamanda daxili qaz istehlakı 2 472 209 000 kubmetrdən 2 274 953 000 kubmetrə düşüb. İstehlakda azalma 197 256 000 kubmetr və ya 7,98% olub.
Daxili istehlakın azalmasına baxmayaraq, qaz ixracının da geriləməsi göstərir ki, daxili bazarda istifadə olunmayan həcmlər avtomatik olaraq ixraca yönəlməyib. Bununla belə, hasilat, ixrac və istehlak rəqəmləri tam qaz balansını əhatə etmədiyindən onların fərqi əsasında ehtiyatların necə dəyişdiyi barədə nəticə çıxarmaq olmaz
Neft emalı üçüncü rübdə artan əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri olub. Emal həcmi 1 416 231 tondan 1 626 513 tona yüksəlib. Bu, 210 282 ton və ya 14,85% artım deməkdir. Ölkə üzrə neft hasilatının azaldığı şəraitdə emalın yüksəlməsi hasilat və emal göstəricilərinin eyni templə dəyişmədiyini göstərir. Emala yönəldilən xammalın həcmi müəssisələrin iş rejimindən, təchizatdan və ehtiyatlardan da asılı ola bilər. Lakin artımın konkret mənbəyi açıqlanmır.
Qaz emalında isə 679 069 820 kubmetrdən 631 732 641 kubmetrə enmə qeydə alınıb. Azalma 47 337 179 kubmetr və ya 6,97% təşkil edib. Bu geriləmə qaz hasilatının azalması ilə eyni dövrə təsadüf edir. Bununla belə, emal müəssisələrinə daxil olan qazın mənbələri və əməliyyat rejimi haqqında əlavə məlumat olmadığından hasilatdakı azalmanı emaldakı geriləmənin birbaşa səbəbi kimi göstərmək olmaz.
SOCAR-ın Azərbaycandakı müəssisələrində istehsal olunan neft, neft-kimya və qaz-kimya məhsullarının ixracı 556 386 tondan 657 421 tona çatıb. Şirkət üçüncü rübdə 101 035 ton və ya 18,16% daha çox məhsul ixrac edib. Bu yüksəliş neft emalındakı artımla eyni istiqamətdədir və emalın genişlənməsinin ixrac üçün məhsul təminatını dəstəkləmiş ola biləcəyini göstərir. Bununla yanaşı, məhsullar üzrə bölgü və anbar ehtiyatlarının hərəkəti açıqlanmadığından artımın nə qədərinin cari istehsaldan qaynaqlandığı məlum deyil.
Açıqlanan göstəricilər SOCAR-ın üçüncü rübdə neft ixracı və emalı üzrə fiziki həcmləri artırdığını, qaz istiqamətində isə daha aşağı göstəricilər qeydə aldığını ortaya qoyur.