2024-cü ilin ilk 9 ayında Azərbaycan Mərkəzi Bankının monetar siyasətində nəzərəçarpacaq dəyişikliklər müşahidə edilib. Bu dövr ərzində həm qısamüddətli, həm də uzunmüddətli notlar üzrə faiz dərəcələrində fərqli meyillər baş verib. Eyni zamanda, əməliyyatların həcmi və bankların likvidlik idarəetməsi də diqqətəlayiq şəkildə dəyişib. Bütün bu dəyişikliklər bank sektorunun və maliyyə bazarlarının makroiqtisadi göstəricilərinə ciddi təsir göstərib.
Qısamüddətli not faizlərində dinamika
2024-cü ilin yanvar-sentyabr aylarında Mərkəzi Bankın qısamüddətli notlar üzrə faiz dərəcələrində iki fərqli meyil müşahidə edilib. Məsələn, 8 günlük notlar üzrə faiz dərəcəsi ilin əvvəlində 6.60%-dən sentyabr ayına qədər 6.10%-ə enib, bu isə 0.50 faiz bəndi və ya 7.57% azalma deməkdir. Əksinə, 84 günlük notlarda faiz dərəcəsi 6.8%-dən 7.5%-ə yüksələrək 0.70 faiz bəndi və ya 10.29% artım göstərib. Bu təzadlı dinamika Mərkəzi Bankın qısamüddətli və ortamüddətli likvidlik idarəetməsində fərqli strategiyalar tətbiq etdiyini göstərir. Banklar daha qısa müddətli notlara olan tələbatını azaldıb, bu da faizlərin azalmasına səbəb olub, ancaq orta müddətli notlara maraq artdığı üçün faizlər yüksəlib.
Əməliyyat həcmlərində kəskin azalma
Monetar əməliyyatların ümumi həcmi də nəzərəçarpan azalmalarla müşahidə olunub. 2024-cü ilin yanvar ayında əməliyyatların ümumi həcmi 1,182.3 milyon manat olduğu halda, sentyabr ayında bu rəqəm 636.9 milyon manata qədər azalıb. Bu, 545.4 milyon manat və ya 46.13%-lik bir azalma deməkdir. Əməliyyat həcmlərindəki bu kəskin azalma bank sektorunda daha konservativ likvidlik idarəetməsi yanaşmasının tətbiq olunduğunu göstərir. Bankların maliyyə bazarlarına daha az likvidlik ayırması, eyni zamanda qısa və uzun müddətli likvidlik idarəetməsində dəyişikliklərin baş verdiyini işarə edir.
Depozit əməliyyatlarında dəyişiklik
Depozit əməliyyatları üzrə faiz dərəcələri və həcmlər də ciddi dəyişikliklərə məruz qalıb. 2024-cü ilin yanvarında depozit əməliyyatları üzrə faiz dəhlizinin yuxarı həddi 9.00% olduğu halda, sentyabr ayında bu göstərici 8.25%-ə enib. Bu, 0.75 faiz bəndi və ya 8.33% azalma deməkdir. Eyni zamanda, depozitlərin həcmi də 1,067.8 milyon manatdan 208.6 milyon manata qədər azalıb, bu isə 859.2 milyon manat və ya 80.46% azalma deməkdir. Bu dəyişikliklər bankların depozit cəlb etmə siyasətində ehtiyatlı yanaşmaya keçdiyini göstərir.
Monetar siyasətin istiqaməti
Mərkəzi Bankın pul siyasətində fərqli müddətlər üzrə faiz dərəcələrində tətbiq etdiyi strategiyalar onun diferensial yanaşma tətbiq etdiyini göstərir. 8 günlük notlarda faizlərin azalması, ortamüddətli notlarda isə artım göstərməsi müxtəlif maliyyə alətlərinə fərqli risk dərəcələrinin tətbiq edildiyini işarə edir. Bununla yanaşı, əməliyyat həcmlərindəki ümumi azalma və faiz dəhlizinin aşağı salınması, Mərkəzi Bankın makroiqtisadi sabitliyi qorumaq və iqtisadi aktivliyi stimullaşdırmaq üçün balanslaşdırılmış monetar siyasət həyata keçirdiyini göstərir.
Likvidlik idarəetməsi və bank sektoruna təsir
Depozit əməliyyatlarında 80.46%-lik azalma və əməliyyat həcmlərindəki ümumi 46.13%-lik azalma bank sektorunun likvidlik idarəetməsində ciddi dəyişikliklərə getdiyini və ehtiyatlı yanaşmaya keçdiyini göstərir. Eyni zamanda, Mərkəzi Bankın faiz dəhlizinin yuxarı həddini aşağı salması, bazarda likvidliyi artırmaq və kreditləşməni dəstəkləmək məqsədi güddüyünü işarə edir.
2024-cü ilin yanvar-sentyabr aylarında Mərkəzi Bankın həyata keçirdiyi monetar siyasət Azərbaycan iqtisadiyyatı və bank sektoru üçün mühüm dəyişikliklərə səbəb olub. Qısamüddətli notlarda faizlərin azalması, ortamüddətli notlarda artım, əməliyyat həcmlərinin azalması və depozit bazarındakı ciddi azalma Mərkəzi Bankın iqtisadi tarazlığı qorumaq üçün fərqli strategiyalar tətbiq etdiyini göstərir.
Müəllif: Aynur Qəniyeva
