Ölkənin əsas maliyyə qurumlarından olan Azərbaycan Beynəlxalq Bankı (ABB) tərəfindən “Azərbaycan Üzrə Pərakəndə Ticarət Sektorunun Təhlili: Trendlər və Nəticələr” adlı hesabatın II buraxılışında (Dekabr 2025) təqdim olunan məlumatlara əsasən, ölkədə pərakəndə ticarət dövriyyəsi 2020-2025-ci illər ərzində davamlı inkişaf yolu keçmişdir. Bankın təhlili göstərir ki, sektorun ümumi dövriyyəsi orta illik 3,1% artım tempi ilə artmış, 2020-ci ildə 40,2 mld. manat olan göstərici 2025-ci ilin ilk doqquz ayında 46,4 mld. manat səviyyəsinə qalxmışdır.
Hesabatda sektorlar üzrə mütləq göstəricilər də ayrıca təhlil edilmişdir. Buna görə, ticarət müəssisələri (şəbəkəli və müstəqil mağazalar, supermarketlər) ən yüksək nisbi artım tempi nümayiş etdirərək, dövriyyələrini 2020-ci ildə 9,1 mld. manat-dan 2025-ci ilin yanvar-sentyabrında 14,0 mld. manat-a qədər artıra bilmişlər. Məhsul bazarları və yarmarkalar da güclü irəliləyiş göstərmiş, dövriyyə həcmi 9,1 mld. manat-dan 16,9 mld. manat-a çatmışdır. Fərdi sahibkarların dövriyyəsi isə dalğalanma ilə xarakterizə olunmuş, 2020-ci ildə 21,9 mld. manat olan göstərici 2025-ci ilin ilk doqquz ayında 21,4 mld. manat təşkil etmişdir.
ABB-nin təhlilinə əsasən, ən əhəmiyyətli dəyişiklik sektorların ümumi dövriyyə içərisindəki bazar paylarının strukturunda baş vermişdir. Bu, rəqabətin intensivləşməsi və istehlakçı davranış modelinin tədricən dəyişməsi ilə əlaqədardır.
-
Ticarət müəssisələrinin payı 2020-ci ildə 23% səviyyəsindən 2025-ci ilin sentyabrına qədər 30%-ə yüksəlmişdir. Hesabatda bu sürətli artımın əsas səbəbləri kimi formal ticarət şəbəkələrinin coğrafi və məhsul çeşidinin genişlənməsi, rahat alış-veriş mühitinin yaradılması və inteqrasiya olunmuş xidmətlərin təklifi göstərilir.
-
Fərdi sahibkarların payı isə əksinə, 55%-dən 46%-ə qədər azalma trendi göstərmişdir. Payın azalması ticarət müəssisələrinin artan rəqabət təzyiqi ilə izah olunur.
-
Məhsul bazarları və yarmarkaların payı isə sabit qalaraq (23%-dən 24%-ə) öz mövqelərini saxlamışdır. Bu, ənənəvi ticarət formalarının, xüsusən də təzə ərzaq məhsullarına tələbat olan seqmentdə, davamlı populyarlığını təsdiq edir.
ABB tərəfindən hazırlanmış bu təhlilə əsasən belə nəticəyə gəlmək olar ki, 2020-2025-ci illər arasında Azərbaycanın pərakəndə ticarət sektoru təkcə ümumi həcmdə deyil, həm də təşkilati quruluşunda ciddi çevriliş yaşamışdır. Sektor getdikcə daha formal, şəbəkələşmiş və təşkilati cəhətdən qurulmuş ticarət müəssisələrinin üstünlüyü istiqamətində inkişaf edir. Bununla belə, ənənəvi bazarlar özünü ixtisaslaşdığı seqmentlərində sabitlik nümayiş etdirir, fərdi sahibkarlıq forması isə öz rolunu saxlamasına baxmayaraq, ümumi pay itkisinə məruz qalır. Bu dinamika bazarın yetkinləşməsi və istehlakçıların müasir formatlara meylinin artması kimi qiymətləndirilə bilər.
Mənbə: Azərbaycan Beynəlxalq Bankının (ABB) “Azərbaycan Üzrə Pərakəndə Ticarət Sektorunun Təhlili: Trendlər və Nəticələr” hesabatı (II buraxılış, Dekabr 2025) və Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları əsasında.
Müəllif: Aynur Qəniyeva